January 28, 2018 | یکشنبه ۸ بهمن ۱۳۹۶

بررﺳﯽ ﻣﺆﻟﻔﮥ «ﺗﻨﻬﺎﯾﯽ» در اﺷﻌﺎر ﺳﺎرا، ﯾﺎﺳﻤﻦ ﮐﺎزراﻧﯽ ﻓﺮاﻫﺎﻧﯽ(قسمت اول)

ﯾﺎﺳﻤﻦ ﮐﺎزراﻧﯽ ﻓﺮاﻫﺎﻧﯽ
داﻧﺸﺠﻮي ﮐﺎرﺷﻨﺎﺳﯽ ارﺷﺪ داﻧﺸﮕﺎه اﻟﺰﻫﺮا (س)
دﮐﺘﺮ ﺳﻬﯿﻼ ﺻﻼﺣﯽ ﻣﻘﺪم
داﻧﺸﯿﺎر زﺑﺎن و ادﺑﯿﺎت ﻓﺎرﺳﯽ داﻧﺸﮕﺎه اﻟﺰﻫﺮا(س)
دﮐﺘﺮ زﻫﺮه اﷲ دادي دﺳﺘﺠﺮدي
اﺳﺘﺎدﯾﺎر زﺑﺎن و ادﺑﯿﺎت ﻓﺎرﺳﯽ داﻧﺸﮕﺎه ﻋﻼﻣﻪ ﻃﺒﺎﻃﺒﺎﯾﯽ
بررﺳﯽ ﻣﺆﻟﻔﮥ «ﺗﻨﻬﺎﯾﯽ» در اﺷﻌﺎر ﺳﺎرا ﻣﺤﻤﺪي اردﻫﺎﻟﯽ
با رویکرد مدرنیستی

چکیده
از ﺟﻤﻠﻪ ﺷﺎﻋﺮان ﻣﺪرن اﻣﺮوزي ﮐﻪ در ﻗﺎﻟﺐ ﺳﭙﯿﺪ ﻃﺒﻊآزﻣﺎﯾﯽ ﮐﺮده، ﺳﺎرا ﻣﺤﻤﺪي اردﻫﺎﻟﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ در اﺷﻌﺎر او ﻋﻮاﻣﻞ ﻣﺪرﻧﯿﺴﻢ، ﺑﻮﯾﮋه ﺗﻨﻬﺎﯾﯽ، ﺑﺴﺎﻣﺪ ﻓﺮاواﻧﯽ دارد. اﯾﻦ ﻋﺎﻣﻞ در 19 ﺷﻌﺮ او از دﯾﺪ ﺗﺼﻮﯾﺮﭘﺮدازي و ﺣﻮزة واژﮔﺎن، اﻧﻮاع ﺟﻤﻠﻪ، ﺗﺮﮐﯿﺒﺎت و ﺳﺎﺧﺘﻤﺎن اﻓﻌﺎل ﺑﺮرﺳﯽ ﺷﺪ. ﺟﺎن ﺑﺨﺸﯽ ﭘﺮﺑﺴﺎﻣﺪﺗﺮﯾﻦ ﺻﻨﻌﺘﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ او اﺳﺘﻔﺎده ﮐﺮده و ﺣﻮزة واژﮔﺎن ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎدهاش، ﺑﯿﺸﺘﺮ ﻣﺴﺎﺋﻞ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﺧﺎﻧﻪ و ﺧﺎﻧﻮاده و ﻃﺒﯿﻌﺖ اﺳﺖ. ﺷﺎﻋﺮ ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ از ﺟﻤﻼت ﺳﻪ ﺟﺰﺋﯽ، ﺗﺮﮐﯿﺒﺎت اﺿﺎﻓﯽ و اﻓﻌﺎل ﻣﺎدي ﺑﺴﯿﺎر اﺳﺘﻔﺎده ﮐﺮده اﺳﺖ. ﺑﺎ اﯾﻨﮑﻪ ﺗﻨﻬﺎﯾﯽ ﻣﻔﻬﻮﻣﯽ اﻧﺘﺰاﻋﯽ اﺳﺖ، اﻧﺘﺰاﻋﯽ و ﻣﺠﺮد ﺑﯿﺎن ﻧﺸﺪه اﺳﺖ و ﺷﺎﻋﺮ ﺑﺎوﺟﻮد ﺳﺘﺎﯾﺶ ﺗﻨﻬﺎﯾﯽ و ﻧﯿﺎزي ﮐﻪ ﺑﻪ آن دارد از ﻃﺮﻓﯽ ﻫﻢ از آن ﻣﯽﮔﺮﯾﺰد و ﻧﻤﻮد اﯾﻦ ﻣﻮﺿﻮع در ﺷﻌﺮ او زﻣﺎﻧﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻪﻃﻮر ﻣﺜﺎل ﺗﺼﻮﯾﺮ ﺧﺎﻧﻪ را ﺑﻪﻋﻨﻮان ﭘﺮﺑﺴﺎﻣﺪﺗﺮﯾﻦ ﺗﺼﻮﯾﺮ، و ﺟﺎنﺑﺨﺸﯽ را ﺑﻪﻋﻨﻮان ﭘﺮﺑﺴﺎﻣﺪﺗﺮﯾﻦ ﺻﻨﻌﺖ ﻣﯽﺑﯿﻨﯿﻢ؛ ﻫﺮدو ﺣﺪود 90 درﺻﺪ اﺷﻌﺎر را درﺑﺮﻣﯽﮔﯿﺮد. ﺷﺎﻋﺮ در ﻗﺎﻟﺐ ﺳﭙﯿﺪ ﺗﻮاﻧﺴﺘﻪ اﺳﺖ اﻣﺮوزيﺗﺮﯾﻦ ﺗﺼﺎوﯾﺮ را از ﺗﻨﻬﺎﯾﯽ اﻧﺴﺎن ﻣﺪرن اراﺋﻪ ﮐﻨﺪ.
کلیدواژه¬ها: شعر، سارا محمدی اردهالی، شعر معاصر فارسی، تنهایی در شعر امروز، عوامل مدرنیسم و شعر فارسی

1. ﻣﻘﺪﻣﻪ
ﺗﻨﻬﺎﯾﯽ از ﺟﻤﻠﻪ ﻣﺴﺎﺋﻠﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻫﻤﯿﺸﻪ و در ﻫﻤﻪﺟﺎ ﻣﻄﺮح ﺷﺪه اﺳﺖ و درﺑﺎرة آن ﺻﺤﺒﺖ ﻣﯽﺷﻮد. ادﺑﯿﺎت ﯾﮑﯽ از ﺑﺴﺘﺮﻫﺎﯾﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ اﻣﮑﺎن ﺻﺤﺒﺖ درﺑﺎرة ﻣﺴﺎﺋﻞ ﻣﺨﺘﻠﻒ زﻧﺪﮔﯽ را ﻓﺮاﻫﻢ ﻣﯽآورد و ﺗﻨﻬﺎﯾﯽ از ﺟﻤﻠﮥ ﭘﯿﭽﯿﺪه ﺗﺮﯾﻦ آﻧﻬﺎﺳﺖ. ﺑﻪ ﮔﻔﺘﮥ اوﮐﺘﺎوﯾﻮﭘﺎز در ﮐﺘﺎب دﯾﺎﻟﮑﺘﯿﮏ ﺗﻨﻬﺎﯾﯽ، ﺗﻨﻬﺎﯾﯽ ﻋﻤﯿﻘﺘﺮﯾﻦ واﻗﻌﯿﺘﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺸﺮ ﺑﺎ آن روﺑﻪ روﺳﺖ. ﺑﺎ ﺑﺮرﺳﯽ ﺗﺎرﯾﺨﯽ ﻣﻔﻬﻮم ﺗﻨﻬﺎﯾﯽ ﺑﻪ اﯾﻦ ﻧﺘﯿﺠﻪ ﻣﯽرﺳﯿﻢ ﮐﻪ در ﺗﺎرﯾﺦ ادﺑﯽ اﯾﺮان ﺻﺤﺒﺖ از ﺗﻨﻬﺎﯾﯽ ﺑﻪ دو ﺷﯿﻮة ﮐﻠﯽ ﺻﻮرت ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ؛ ﺗﻨﻬﺎﯾﯽ ﻋﺮﻓﺎﻧﯽ ﯾﺎ ﺻﻮﻓﯿﺎﻧﻪ و ﺗﻨﻬﺎﯾﯽ اﻧﺴﺎن ﻋﺼﺮ ﻣﺪرن ﯾﺎ ﺗﻨﻬﺎﯾﯽ اﻧﺴﺎن در اﺟﺘﻤﺎع. ﺑﺨﺶ ﻋﻈﯿﻤﯽ از ادﺑﯿﺎت ﻣﺎ را ﻋﺮﻓﺎن و ﺗﺼﻮف ﺗﺸﮑﯿﻞ داده و اﯾﻦ ﺑﺨﺶ ﺑﺎﻟﻄﺒﻊ ﮔﻔﺘﻤﺎن ﺧﺎﺻﯽ را در ادﺑﯿﺎت ﭘﺪﯾﺪ آورده اﺳﺖ. ﻣﻔﻬﻮم ﺗﻨﻬﺎﯾﯽ ﮐﻼﺳﯿﮏ، ﻫﻤﺎن ﺗﻨﻬﺎﯾﯽ در ادب ﺻﻮﻓﯿﻪ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻌﻤﻮﻻً ﻣﻨﻈﻮر از آن، ﺧﻠﻮت و ﻋﺰﻟﺖ و ﮔﻮﺷﻪﻧﺸﯿﻨﯽ و ﻣﺎﻧﻨﺪ اﯾﻨﻬﺎﺳﺖ. اﯾﻦ ﻣﻔﻬﻮم ﺗﺎ ﺳﺎﻟﻬﺎ ﺑﺎﻗﯽ ﺑﻮد ﺗﺎ ﺑﺎ ورود ادﺑﯿﺎت ﺑﻪ ﻋﺮﺻﻪاي ﻧﻮ، اﯾﻦ ﻣﻔﻬﻮم ﻧﯿﺰ ﺗﺎﺣﺪودي ﻣﺘﺰﻟﺰل ﺷﺪ. دورة ﻣﺸﺮوﻃﻪ در اﯾﺮان، دورة ﻣﻬﻤﯽ ﺑﻪ ﺷﻤﺎر ﻣﯽ رود. ﺑﺎ ورود ﺻﻨﻌﺖ ﭼﺎپ ﺑﻪ اﯾﺮان و اﻋﺰام داﻧﺸﺠﻮﯾﺎن اﯾﺮاﻧﯽ ﺑﻪ اروﭘﺎ ﺻﻨﻌﺖ ﺗﺮﺟﻤﻪ و روزﻧﺎﻣﻪﻧﮕﺎري، وارد ﻣﺮﺣﻠﮥ ﺟﺪﯾﺪي ﺷﺪ و ﻣﯽﺗﻮان ﮔﻔﺖ از ﮔﺬﺷﺘﮥ ﺧﻮد ﺑﻪ ﻧﻮﻋﯽ ﮔﺴﺴﺖ. ﺷﺎﻋﺮان و ﻧﻮﯾﺴﻨﺪﮔﺎن ﺑﻪ ﺗﺠﺮﺑﻪﻫﺎي ﺟﺪﯾﺪي دﺳﺖ زدﻧﺪ و ادﺑﯿﺎت ﻧﻮﯾﻨﯽ را ﭘﺪﯾﺪ آوردﻧﺪ ﮐﻪ در ﻣﻘﺎﺑﻞ ادﺑﯿﺎت ﮐﻼﺳﯿﮏ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺖ. ﻣﺪرﻧﯿﺴﻢ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﮑﺘﺐ ﻣﺴﺘﻘﻞ ادﺑﯽ از اواﺧﺮ ﻗﺮن ﻧﻮزدﻫﻢ ﭘﺪﯾﺪ آﻣﺪ و اﻧﺸﻌﺎﺑﺎت ﻣﺨﺘﻠﻔﯽ را ﻧﯿﺰ در ﺗﺎرﯾﺦ ادب ﺑﻪ ارﻣﻐﺎن آورد. دورة ﻣﺪرن ادﺑﯿﺎت از ﻧﻈﺮ ﭘﯿﺘﺮ ﭼﺎﯾﻠﺪز، ﻗﺮن 16 ﺑﻪ ﺑﻌﺪ و ﺑﺮاي ﺗﻮﺻﯿﻒ ﻧﻮﺷﺘﻪﻫﺎي ﻗﺮن 20 ﻣﻌﺮﻓﯽ ﺷﺪه اﺳﺖ؛ ﺑﻪ ﺑﯿﺎن ﮐﻠﯽﺗﺮ ﻣﻨﻈﻮر از ﻣﺪرن ﺑﻮدن، آواﻧﮕﺎرد ﺑﻮدن، اﻧﻘﻼﺑﯽ ﺑﻮدن، ﭘﯿﺸﺮو ﺑﻮدن و رادﯾﮑﺎل ﺑﻮدن اﺳﺖ. ﯾﮑﯽ از ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت ﻓﻠﺴﻔﯽ ﻣﺪرﻧﯿﺴﻢ، اﻋﺘﻘﺎد ﺑﻪ ﺛﺎﺑﺖ ﺑﻮدن رﻧﺞ در ﺟﻬﺎن اﺳﺖ؛ ﻫﺮﭼﻨﺪ ﺷﮑﻞ آن ﻣﺘﻔﺎوت ﺑﺎﺷﺪ (ﭼﺎﯾﻠﺪز؛ 1382: 20). ﻣﺪرﻧﯿﺴﻢ ادﺑﯿﺎت ﺗﺤﻮل اﺳﺖ؛ ﻓﺮوﭘﺎﺷﯽ و اﺻﻼح، ﭘﺮاﮐﻨﺪﮔﯽ و ﺗﺤﻮﻻت ﺳﺮﯾﻊ، ﻧﺎاﻣﻨﯽ، ﻧﺎﻣﺎﻧﺪﮔﺎري، ادراﮐﺎت ﺗﺎزه و...؛ ﺑﺎ ﻫﻤﯿﻦ ﻧﮕﺮش در ﭘﯽ ﺑﺮرﺳﯽ اﺷﻌﺎر ﯾﮏ ﺷﺎﻋﺮ ﻣﺪرن اﯾﺮاﻧﯽ ﻫﺴﺘﯿﻢ. ﺳﺎرا ﻣﺤﻤﺪي اردﻫﺎﻟﯽ، ﻣﺘﻮﻟﺪ 1354، ﮐﻪ ﺑﯿﺸﺘﺮ در ﻗﺎﻟﺐ ﺳﭙﯿﺪ ﻃﺒﻊآزﻣﺎﯾﯽ ﮐﺮده، ﺷﺎﻋﺮي اﺳﺖ ﮐﻪ در اﯾﻦ ﻣﻘﺎﻟﻪ ﺑﻪ اﺷﻌﺎر او ﭘﺮداﺧﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ. ﺗﻨﻬﺎﯾﯽ از ﺟﻤﻠﮥ ﻣﻬﻤﺘﺮﯾﻦ ﻋﻮاﻣﻞ ﻣﺪرﻧﯿﺴﻢ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺧﻮﺑﯽ در اﺷﻌﺎر اﯾﻦ ﺷﺎﻋﺮ ﻧﻤﺎﯾﺎﻧﮕﺮ ﺷﺪه اﺳﺖ. ﻃﯽ ﻣﻄﺎﻟﻌﮥ ﭼﻬﺎر دﻓﺘﺮ ﺷﻌﺮ ﺷﺎﻋﺮ، 19 ﺷﻌﺮ اﻧﺘﺨﺎب، و ﺑﻪ ﺑﺮرﺳﯽ دﻗﯿﻖ آﻧﻬﺎ ﭘﺮداﺧﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ. اﯾﻦ ﺑﺮرﺳﯽ ﺗﺼﻮﯾﺮﭘﺮدازي، ﺑﻼﻏﺖ و ﻧﺤﻮ را درﺑﺮﻣﯽﮔﯿﺮد. اﺑﺘﺪا ﺗﻤﺎم ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ، و ﺳﭙﺲ ﺑﺎ ﺧﻮاﻧﺪن ﭼﻨﺪﺑﺎرة اﺷﻌﺎر، در ﺗﻄﺒﯿﻖ ﻋﻮاﻣﻞ ﺳﻌﯽ ﺷﺪه اﺳﺖ. ﻣﻨﺎﺑﻊ دﺳﺖ اول ﮐﺘﺎﺑﻬﺎﯾﯽ ﺑﻮدﻧﺪ، ﮐﻪ درﺑﺎرة ﻣﺪرﻧﯿﺴﻢ و ﺳﯿﺮ ﺗﺎرﯾﺨﯽ و اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ آن ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﺪه ﺑﻮد. ﺑﺮﺧﯽ از ﮐﺘﺎﺑﻬﺎ ﺗﺮﺟﻤﻪ، و ﺑﺮﺧﯽ دﯾﮕﺮ ﺗﻮﺳﻂ ﭘﮋوﻫﺸﮕﺮان اﯾﺮاﻧﯽ ﺑﻪ رﺷﺘﮥ ﺗﺤﺮﯾﺮ درآﻣﺪه ﺑﻮد.
2. ﭘﯿﺸﯿﻨﻪ ﭘﮋوﻫﺶ
در ﻣﻮرد ﻣﺪرﻧﯿﺴﻢ ﺗﺎﮐﻨﻮن ﮐﺘﺎﺑﻬﺎ و ﻣﻘﺎﻻت ﻣﺘﻌﺪدي ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ و ﭘﮋوﻫﺸﮕﺮان ﻓﺮاواﻧﯽ در آن ﻏﻮر ﮐﺮده¬اﻧﺪ؛ از آن ﺟﻤﻠﻪ اﺳﺖ: ﻣﺪرﻧﯿﺴﻢ (1383) از ﭘﯿﺘﺮ ﭼﺎﯾﻠﺪز، درآﻣﺪي ﺑﺮ ﻣﺪرﻧﯿﺴﻢ در ادﺑﯿﺎت (1382) از اﻣﯿﺮﻋﻠﯽ ﻧﺠﻮﻣﯿﺎن، ﻧﻘﺪ ﻣﺪرﻧﯿﺘﻪ (1385) از آﻟﻦ ﺗﻮرن و ﻣﻘﺎﻻﺗﯽ ﭼﻮن ﻣﺪرﻧﯿﺴﻢ در اﺷﻌﺎر ﻓﺮوغ و ﺷﺎﻣﻠﻮ (1393) از ﻣﺤﻤﺪرﺿﺎ ﺗﺎﺟﯿﮏ و ﻓﺮزاﻧﻪ اﺣﺪزاده ﻧﻤﯿﻨﯽ، ﺑﺮرﺳﯽ ﻋﻨﺎﺻﺮ ﻣﺪرﻧﯿﺴﻢ در ﺷﻌﺮ ﻗﻘﻨﻮس (1392) از ﺳﻌﯿﺪ ﺣﺴﺎمﭘﻮر و ﺳﯿﺪ ﻓﺮﺷﯿﺪ ﺳﺎدات ﺷﺮﯾﻔﯽ، ﺗﺄﺛﯿﺮ ﻣﺪرﻧﯿﺴﻢ در ﺷﻌﺮ اﺣﻤﺪرﺿﺎ اﺣﻤﺪي (1390) و ﺗﺄﺛﯿﺮ ﻣﺪرﻧﯿﺴﻢ در ﺷﻌﺮ ﻣﻨﻮﭼﻬﺮ آﺗﺸﯽ (1390) ﻫﺮدو از اﺣﻤﺪ ﻃﺤﺎن و ﺧﻠﯿﻞ ﻧﯿﮑﺨﻮاه. در ﺗﻤﺎم اﯾﻦ ﻣﻘﺎﻟﻪ ﻫﺎ، ﻣﺆﻟﻔﻪ¬ﻫﺎي ﻣﺪرﻧﯿﺴﻢ ذﮐﺮ ﺷﺪه وﺳﭙﺲ ﺑﺎ اﺷﻌﺎر ﺗﻄﺒﯿﻖ داده ﺷﺪه اﺳﺖ. در ﻣﻘﺎﻟﮥ ﻣﺪرﻧﯿﺴﻢ در ﺷﻌﺮ آﺗﺸﯽ ﺑﻪ ﻣﺆﻟﻔﻪﻫﺎي ﻧﺴﺒﯽﮔﺮاﯾﯽ، ﺗﺄﻣﻼت ﻫﺴﺘﯽﺷﻨﺎﺳﺎﻧﻪ، ﻓﺮدﯾﺖ، اﻋﺘﺮاض ﺑﻪ ﺟﻬﺎن ﺻﻨﻌﺘﯽ ﻣﺪرن، ﺗﻌﻬﺪﮔﺮﯾﺰي، ﮔﺮاﯾﺶ ﺑﻪ ﻧﺜﺮ، ﺗﺼﻮﯾﺮﮔﺮاﯾﯽ و ﻫﻨﺠﺎرﮔﺮﯾﺰي اﺷﺎره ﺷﺪه اﺳﺖ ؛ و در ﻣﻘﺎﻟﮥ اﺣﻤﺪرﺿﺎ اﺣﻤﺪي ﻣﺆﻟﻔﻪ ﻫﺎي ﻓﺮدﮔﺮاﯾﯽ، ﺷﮑﺴﺘﻦ ﻣﺮز ﻣﯿﺎن ﻧﺜﺮ و ﺷﻌﺮ، ﺗﺼﻮﯾﺮﺳﺎزﯾﻬﺎي ﺳﻮررﺋﺎل، ﺷﻬﺮ، ﺗﺄﻣﻼت ﻫﺴﺘﯽﺷﻨﺎﺳﺎﻧﻪ، ﻣﻌﻨﺎﮔﺮﯾﺰي و ﭘﯿﭽﯿﺪﮔﯽ ﺷﻌﺮ، ﺗﻨﻬﺎﯾﯽ، ﺗﻌﻬﺪﮔﺮﯾﺰي و زﻧﺪﮔﯽ روزﻣﺮة ﻣﺪرن ﺑﺮرﺳﯽ ﺷﺪه اﺳﺖ. در ﻣﻘﺎﻟﮥ ﻗﻘﻨﻮس ﻧﯿﻤﺎ، ﻫﻢ ﺑﺮرﺳﯽ ﻣﻔﻬﻮﻣﯽ وﺟﻮد دارد و ﻫﻢ ﺑﺮرﺳﯽ ﻣﺘﻦ ﺷﻌﺮ. در اﯾﻦ ﻣﻘﺎﻟﻪ ﭘﮋوﻫﺸﮕﺮ ﺗﻼش دارد ﮐﻪ ﻣﻔﻬﻮﻣﯽ از ادﺑﯿﺎت ﻣﺪرن ﺑﻪﻋﻨﻮان ﻣﺒﻨﺎي ﺳﻨﺠﺶ اراﺋﻪ دﻫﺪ. ﺗﻨﻬﺎ ﻣﻘﺎﻟﻪ ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ اي، ﻣﻘﺎﻟﮥ ﻣﺪرﻧﯿﺴﻢ در اﺷﻌﺎر ﻓﺮوغ و ﺷﺎﻣﻠﻮ اﺳﺖ، ﮐﻪ در آن اﺷﻌﺎري از ﻫﺮدو ﺷﺎﻋﺮ ﮔﺰﯾﻨﺶ ﺷﺪه و ﺳﭙﺲ ﺟﺪولﺑﻨﺪي و ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ ﺷﺪهاﺳﺖ. در اﯾﻦ ﻣﻘﺎﻟﻪ ﻣﺆﻟﻔﻪ ﻫﺎﯾﯽ ﻫﻤﭽﻮن اﻧﺪﯾﺸﻪ، ﻓﻠﺴﻔﻪ، ﺷﻬﺮﻧﺸﯿﻨﯽ و ﺗﮑﻨﻮﻟﻮژي، ﻓﺮدﯾﺖ و اﮔﺰﯾﺴﺘﺎﻧﺲ، ﻓﺮوﭘﺎﺷﯽ ﻓﺮدي و ﺑﺪﺑﯿﻨﯽ، ﺟﻬﺎن ورﺷﮑﺴﺘﻪ، ﻧﯿﻬﯿﻠﯿﺴﻢ، ﺷﮑﺎﮐﯿﺖ، اﯾﻤﺎژﯾﺴﻢ، ﭘﯿﻮﻧﺪ ﺑﺎ ﺟﻤﻌﯿﺖ، رﯾﺘﻢ، ﻧﺴﺒﯿﺖ، درونﻧﮕﺮي، ﺳﯿﺎﻟﯿﺖ اﻣﻮر، ﺧﻮدارﺟﺎﻋﯽ، ﺳﻤﺒﻮﻟﯿﺴﻢ و ﻧﻘﺪ ارﮐﺎن ﻣﺪرﻧﯿﺘﻪ ﺑﺮرﺳﯽ ﺷﺪه اﺳﺖ. ﺳﺎرا ﻣﺤﻤﺪي اردﻫﺎﻟﯽ ازﺟﻤﻠﻪ ﺷﺎﻋﺮان ﻣﻌﺎﺻﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺗﺎﮐﻨﻮن ﻫﯿﭻ ﭘﮋوﻫﺸﯽ ﺑﺮروي آﺛﺎرش اﻧﺠﺎم ﻧﮕﺮﻓﺘﻪ و از ﻧﻈﺮ ﻧﮕﺎرﻧﺪﮔﺎن اﯾﻦ ﻣﻘﺎﻟﻪ ﻣﺆﻟﻔﻪ ﻫﺎي رﻣﺎﻧﺘﯿﺴﻢ در اﯾﻦ آﺛﺎر ﻗﺎﺑﻞ ﺑﺮرﺳﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ در اﯾﻦ ﻣﻘﺎﻟﻪ ﺑﺮاي دﻗﺖ ﺑﯿﺸﺘﺮ در ﭘﮋوﻫﺶ ﻣﺆﻟﻔﻪ ﺗﻨﻬﺎﯾﯽ ﺑﺮرﺳﯽ ﺷﺪه اﺳﺖ.
3. ﻣﺪرﻧﯿﺴﻢ
رﯾﺸﻪﻫﺎي ادﺑﯽ ﻣﺪرﻧﯿﺴﻢ را ﺑﺎﯾﺪ در ﮐﺎرﻫﺎي ﺷﺎرل ﺑﻮدﻟﺮ، ﮔﻮﺳﺘﺎو ﻓﻠﻮﺑﺮ، رﻣﺎﻧﺘﯿﮑﻬﺎ و ﻧﻮﯾﺴﻨﺪﮔﺎن اواﺧﺮ ﻗﺮن ﻧﻮزدﻫﻢ ﺟﺴﺘﺠﻮ ﮐﺮد. ﻗﻮام و اوج ﻣﺪرﻧﯿﺴﻢ ﻗﺒﻞ از ﺟﻨﮓ ﺟﻬﺎﻧﯽ اول ﺑﻮده ﮐﻪ ﺑﺮ ﻫﻤﮥ ﻫﻨﺮﻫﺎ ﺗﺄﺛﯿﺮﮔﺬار ﺑﻮده اﺳﺖ. ﻇﻬﻮر زن ﻧﻮ، ﺗﻐﯿﯿﺮات ﺑﯽﺳﺎﺑﻘﮥ ﻓﻨﺎوري، ﺑﺮآﻣﺪن ﺣﺰب ﮐﺎرﮔﺮ، ﻇﻬﻮرﺗﻮﻟﯿﺪ اﻧﺒﻮه ﺑﺮاﺳﺎس ﺧﻂ ﺗﻮﻟﯿﺪ ﮐﺎرﺧﺎﻧﻪاي و ﺟﻨﮓ در ﻧﻘﺎط ﻣﺨﺘﻠﻒ دﻧﯿﺎ از ﺟﻤﻠﻪ زﻣﯿﻨﻪﻫﺎي ﺗﺎرﯾﺨﯽ و اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﻇﻬﻮر و ﺑﺮوز ﻣﺪرﻧﯿﺴﻢ اﺳﺖ (ﭼﺎﯾﻠﺪز؛ 1382: 24و25). از اﯾﻦ ﻣﻮارد ﻣﯽ ﺗﻮان ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﻬﻤﺘﺮﯾﻦ ﻣﺆﻟﻔﻪ ﻫﺎي ﻣﺪرﻧﯿﺴﻢ ﯾﺎدﮐﺮد: آزﻣﺎﯾﺸﮕﺮ ﺑﻮدن، ﻣﻮﺟﺰ ﺑﻮدن و ﻓﺸﺮدﮔﯽ، ﮔﺮاﯾﺶ ﺑﻪ ﺷﯿﻮهﻫﺎي ﮐﻨﺎﯾﯽ، ﮔﺮاﯾﺶ ﺑﻪ ﺳﻤﺒﻮﻟﯿﺴﻢ، اﺑﻬﺎم، درونﻧﮕﺮي ﻋﻤﯿﻖ، ﻧﻮآورﯾﻬﺎي زﺑﺎﻧﯽ، ﯾﺄس ﺧﻮدﻣﺤﻮراﻧﻪ، ﻣﺮدم ﮔﺮﯾﺰي آﻏﺸﺘﻪ ﺑﻪ ﮐﻨﺎﯾﻪ، ﺗﻬﯽ ﺷﺪﮔﯽ ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ، از دﺳﺖ دادن اﯾﻤﺎن، ﭘﺮﯾﺸﺎنﻓﮑﺮي، ﻓﻤﻨﯿﺴﻢ، ﻫﻤﺴﺎنﻧﻤﺎﯾﯽ زن و ﻣﺮد و دوﺟﻨﺲﮔﺮاﯾﯽ، اﺣﺴﺎس ﻓﺎﺟﻌﻪ، ﺗﺄﮐﯿﺪ ﺑﺮ ﺷﻬﺮ، دﻓﺎع از ﻓﻨﺎوري در ﻋﯿﻦ ﺗﺮس، ﺗﺮدﯾﺪ درﻣﻮرد زﺑﺎن، ﻧﺨﺒﻪﮔﺮاﯾﯽ، ﮐﻨﺶﮔﺮاﯾﯽ و... . ﻣﺪرﻧﯿﺴﻢ ﺑﺮ ﺟﻬﺎن ﺧﺮد ﺗﺄﮐﯿﺪ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ و ﻫﻨﺮي اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺧﻮدش ﻣﯽﭘﺮدازد؛ ﺑﻪ اﻧﻔﺼﺎل و ﺗﺠﺰﯾﻪ ﮔﺮاﯾﺶ دارد و ﻫﻨﺮ را ﻋﺎﻟﯿﺘﺮﯾﻦ دﺳﺘﺎورد آدﻣﯽ ﻣﯽﭘﻨﺪارد. ﻫﻨﺮ ﻣﺪرن ﺑﺮ ﺷﻬﺮ و ﻓﻨﺎوري ﺗﺄﮐﯿﺪ دارد در ﻋﯿﻦ اﯾﻨﮑﻪ از آن ﻣﯽﺗﺮﺳﺪ و ﺑﯿﺶ از اﺧﻼق ﺑﻪ زﯾﺒﺎﯾﯽﺷﻨﺎﺳﯽ اﻫﻤﯿﺖ ﻣﯽدﻫﺪ. درواﻗﻊ ﺑﺎﯾﺪ ﮔﻔﺖ اﯾﻦ ﻣﮑﺘﺐ واﮐﻨﺶ ﻫﻨﺮﻣﻨﺪان و ﻧﻮﯾﺴﻨﺪﮔﺎن ﺑﻪ روﻧﺪ ﺻﻨﻌﺘﯽ ﺷﺪن، ﺟﺎﻣﻌﮥ ﺷﻬﺮي، ﺗﺤﻮﻻت ﻓﻨﺎوراﻧﻪ، ﺟﻨﮓ و اﻓﮑﺎر ﺟﺪﯾﺪ ﻓﻠﺴﻔﯽ ﺑﻮد (ﻫﻤﺎن: 30). ﺗﻨﻬﺎﯾﯽ (دروﻧﮕﺮاﯾﯽ، اﻧﺰوا و ﻓﺮدﮔﺮاﯾﯽ) ﯾﮑﯽ از ﻣﻬﻤﺘﺮﯾﻦ ﻋﻮاﻣﻞ ﻣﺪرﻧﯿﺴﻢ اﺳﺖ. ﺷﺎﯾﺪ ﺑﺘﻮان اﯾﻨﮕﻮﻧﻪ ﮔﻔﺖ ﮐﻪ ﺗﻤﺎم ﻋﻮاﻣﻠﯽ ﮐﻪ در ﺷﻌﺮ ﻣﺪرﻧﯿﺴﺘﯽ وﺟﻮد دارد، در ﻧﻬﺎﯾﺖ ﺑﻪ ﺗﻨﻬﺎﯾﯽ ﺧﺘﻢ ﻣﯽﺷﻮد. ﭘﺮﯾﺸﺎﻧﯽ و آﺷﻔﺘﮕﯽ، زﻧﺪﮔﯽ ﻣﺎﺷﯿﻨﯽ و ﺷﻬﺮي، دروﻧﮕﺮاﯾﯽ و اﻧﺰوا، رﺷﺪ ﺻﻨﻌﺖ و... ﻫﻤﻪ و ﻫﻤﻪ در ﻧﻬﺎﯾﺖ ﺑﺎﻋﺚ ﻫﺮﭼﻪ ﺗﻨﻬﺎﺗﺮ ﺷﺪن اﻧﺴﺎن ﻣﯽﺷﻮد و در آﺛﺎر ادﺑﯽ ﻫﻢ اﯾﻨﻬﺎ ﻋﻠﺘﻬﺎﯾﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻧﻮﯾﺴﻨﺪه ﯾﺎ ﺷﺎﻋﺮ را واﻣﯽدارد ﮐﻪ از ﺗﻨﻬﺎﯾﯽ ﺧﻮﯾﺶ ﺳﺨﻦ ﺑﮕﻮﯾﺪ و از آن دل ﺧﻮش ﻧﺒﺎﺷﺪ. ﯾﮑﯽ از ﻣﺒﺎﻧﯽ ﻣﺪرﻧﯿﺘﻪ ﻓﺮدﮔﺮاﯾﯽ اﺳﺖ. در آﻏﺎز ﺳﺪة ﺑﯿﺴﺘﻢ ﻫﻨﺮﻣﻨﺪان ﺑﻪ ﺗﻨﻬﺎﯾﯽ دﻟﺒﺴﺘﻪ ﺑﻮدﻧﺪ. ﺷﺎرل ﺑﻮدﻟﺮ ﻣﯽ ﮔﻔﺖ: ﻧﺎﺑﻐﻪ ﯾﮑﯽ اﺳﺖ؛ ﭘﺲ ﺗﻨﻬﺎﺳﺖ(اﻣﯿﻦﭘﻮر؛1390: 11). ﻫﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ ﮔﻔﺘﻪ ﺷﺪ دو دﺳﺘﻪﺑﻨﺪي ﮐﻼن از ﺗﻨﻬﺎﯾﯽ در ﺷﻌﺮ اﯾﺮان ﻗﺎﺑﻞ ﺗﺼﻮر اﺳﺖ: ﯾﮏ ﻗﺴﻢ ﺗﻨﻬﺎﯾﯽ در ﺷﻌﺮ ﮐﻼﺳﯿﮏ (ﻏﺎﻟﺒﺎً اﺷﻌﺎر ﺻﻮﻓﯿﻪ: ﺗﺠﺮﯾﺪ و ﻋﺰﻟﺖ) ﮐﻪ ﺗﺎﺣﺪودي ﻣﻌﻨﺎي ﻣﺜﺒﺖ دارد و ﻣﻮﺟﺐ ﺗﻌﺎﻟﯽ اﺳﺖ؛ و ﯾﮏ ﻗﺴﻢ ﺗﻨﻬﺎﯾﯽ در ﻣﻌﻨﺎي ﻣﺪرن، ﺑﺎ ﺑﺎري ﻣﻨﻔﯽ. اﻧﺴﺎﻧﯽ ﻣﺘﻔﺎوت ﺑﺎ ﻋﺼﺮ ﮐﻼﺳﯿﮏ اﺳﺖ؛ ﻫﺪﻓﻬﺎ و ﻧﯿﺘﻬﺎ و ﺟﻬﺎنﺑﯿﻨﯽ ﻣﺘﻔﺎوﺗﯽ دارد؛ در ﻧﺘﯿﺠﻪ ﺗﻨﻬﺎﯾﯽ او ﻧﯿﺰ ﻣﺘﻔﺎوت اﺳﺖ. زﻧﺪﮔﯽ ﻫﺮﭼﻪ ﺑﯿﺸﺘﺮ ﺑﻪ ﺳﻤﺖ ﻣﺎﺷﯿﻨﯽ و ﺻﻨﻌﺘﯽ ﺷﺪن ﭘﯿﺶ ﻣﯽرود، اﻧﺴﺎن ﺗﻨﻬﺎﺗﺮ ﻣﯽﺷﻮد. در اﯾﻦ ﻣﻘﺎﻟﻪ اﺷﻌﺎري ﺑﻪ ﻣﻨﺰﻟﮥ ﺗﺤﻠﯿﻞ ﺗﻨﻬﺎﯾﯽ اﻧﺴﺎن ﻣﺪرن ﭘﯿﺶ رو اﺳﺖ ﮐﻪ در آﻧﻬﺎ ﻓﻀﺎﺳﺎزي و واژﮔﺎن و ﺑﻼﻏﺖ، ﻏﺎﯾﺘﯽ ﮐﻠﯽ را ﺑﻪﻃﻮر واﺿﺢ ﺑﯿﺎن ﻣﯽﮐﻨﺪ؛ و آن ﻫﻤﺎن ﺗﻨﻬﺎﯾﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ از اﺻﻠﯿﺘﺮﯾﻦ ﻋﻮاﻣﻞ ﻣﺪرﻧﯿﺴﻢ اﺳﺖ.

4. ﺗﻨﻬﺎﯾﯽ دراﺷﻌﺎر ﺳﺎرا اردﻫﺎﻟﯽ از دﯾﺪﮔﺎه ﻣﺪرﻧﯿﺴﻢ
ﺑﺮاي ورود ﺑﻪ اﺷﻌﺎر اﺑﺘﺪا در ﯾﮏ ﺟﺪول، ﺗﻘﺴﯿﻢ ﺑﻨﺪي ﮐﻠﯽ اراﺋﻪ ﻣﯽ ﺷﻮد ﮐﻪ ﻣﻘﺎﯾﺴﮥ بیان تنهایی به¬صورتهای مستقیم و غیرمستقیم است:
1. ﺟﺪول ﺗﻘﺴﯿﻢﺑﻨﺪي ﺗﻨﻬﺎﯾﯽ ﺑﻪ ﻣﺴﺘﻘﯿﻢ و ﻏﯿﺮﻣﺴﺘﻘیم

غیرمستقیم مستقیم
ﭼﺮك ﺷﺪن ﭘﯿﺮاﻫﻦ ﻣﺮداﻧﻪاي در اﻧﺰواي ﮐﻤﺪ اﯾﺴﺘﺎده¬ام ﺑﺎ ﻓﻨﺠﺎن ﭼﺎي و ﺑﯿ¬¬¬ﺨﻮاﺑﯿﻢ
ﻣﻨﺘﻈﺮ ﻫﯿﭻﮐﺲ ﻧﺒﻮد
ﺧﻮ ﮔﺮﻓﺘﻪاﯾﻢ؛ ﻣﻦ و آﺑﺎژور ﺑﻪ ﺷﺒﻬﺎﯾﻤﺎن
زﺑﺎﻟﻪ ﻣﺮد را ﭘﺸﺖ در ﮔﺬاﺷﺘﻪ و در را ﺑﺴﺘﻪ
ﻗﺎﯾﻘﺖ آرام از ﺟﺰﯾﺮه¬ام دور ﻣﯽﺷﻮد
ﺑﺪون ﺧﺪاﺣﺎﻓﻈﯽ ﻣﯽﮔﺬارﯾﻢ
ﻣﻼﻓﮥ ﺳﻔﯿﺪ روي ﻣﺒﻠﻬﺎ و زﻧﯽ ﮐﻪ ﺑﺎزﻧﻤﯽﮔﺮدد ﭘﺲ از ﺗﻮ ﻣﺠﺮوح ﺟﻨﮕﯿﻢ ﭼﻪ زود ﺑﯿﭽﺎره و ﺗﻨﻬﺎ ﺷﺪم
ﺗﻨﻬﺎﯾﯽ، ﺑﺮﮐﻪ اي ﺳﺖ...
ﺗﻨﻬﺎﯾﻢ.../ ﺗﻨﻬﺎ ﺑﻮدم
ﭘﯿﺎده¬روﻫﺎ ﺗﻨﻬﺎﯾﻨﺪ...
ﻫﯿﭻﮐﺲ ﻧﺒﻮد
ﺗﺮﮐﺶ ﮐﺮده ﺑﻮدي
وﻗﺘﯽ ﺑﺮوي
ﭼﻪ ﮐﺴﯽ، ﭼﻪ ﮐﺴﯽ را ﺗﺮك ﮐﺮد
از ﮐﺪام ﺳﻮ ﺗﺮك ﺷﺪه-اي

ﻫﻤﺎنﻃﻮر ﮐﻪ در ﺟﺪول ﻣﺸﺎﻫﺪه ﻣﯽﺷﻮد، ﺗﻨﻬﺎﯾﯽ در 19 ﺷﻌﺮ ﻣﻨﺘﺨﺐ ﺳﺎرا اردﻫﺎﻟﯽ ﺑﻪ ﮔﻮﻧﻪ ﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻔﯽ ﺑﯿﺎن ﺷﺪه و ﺗﺼﺎوﯾﺮ، ﻓﻀﺎﺳﺎزي و واژﮔﺎن در ﻫﺮ ﺷﻌﺮ ﻣﺘﻔﺎوت اﺳﺖ؛ ﺣﺘّﯽ زﻣﺎﻧﯽﮐﻪ ﻣﺴﺘﻘﯿﻢ از ﺗﻨﻬﺎﯾﯽ ﺳﺨﻦ ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ ﻫﻢ ﺳﻌﯽ دارد ﻣﺘﻔﺎوت ﺑﺎﺷﺪ؛ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﺜﺎل ﯾﮑﺠﺎ ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ ﭼﻪ زود ﺑﯿﭽﺎره و ﺗﻨﻬﺎ ﺷﺪم... و ﺗﻨﻬﺎﯾﯽ و ﺑﯿﭽﺎرﮔﯽ را در ﯾﮏ رده ﻗﺮار ﻣﯽدﻫﺪ. از ﻋﻤﺪه ﻋﻠﺘﻬﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﺑﺎﻋﺚ ﺗﻨﻬﺎﯾﯽ ﻣﯽﺷﻮد، ﺗﺮك ﺷﺪن و ﺗﺮك ﮐﺮدن اﺳﺖ.
1-4 بلاغت
1-1-4 تصویرپردازی
ﻣﯽﺧﻮاﺳﺘﻢ ﺑﺨﻨﺪم/ ﻫﯿﭻﮐﺲ ﻧﺒﻮد/ آﯾﻨﻪ ﺧﻮاب رﻓﺘﻪ ﺑﻮد روي ﺷﺎﻧﮥ دﯾﻮار/ ﺳـﺮ ﭘﻨﺠـﺮه ﺑﻪ ﻣﺎه ﮔﺮم ﺑﻮد/ ﻣﯽﺧﻮاﺳﺘﻢ ﺑﺨﻨﺪم/ ﻫﯿﭻﮐﺲ ﻧﺒﻮد (اردﻫﺎﻟﯽ، 1386 :20) اﺷﯿﺎ ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ ﻣﺎﻫﯿﺘﺎً ﺑﺎ اﻧﺴﺎن ﻫﻤﺮاﻫﯽ ﮐﻨﻨﺪ. آﯾﻨﻪ و ﭘﻨﺠﺮه، ﮐﻪ ﻫﻤﯿﺸﻪ دو ﻧﻤﺎد ارﺗﺒﺎط ﺑﻮده ﯾﺎ ﺳﺮﺷﺎن ﺑﻪ ﭼﯿﺰي ﮔﺮم اﺳﺖ ﯾﺎ ﺑﻪ ﺧﻮاب رﻓﺘﻪاﻧﺪ و ﻧﻤﯽﺷﻮد ﺑﻪ آﻧﻬﺎ ﻧﯿﺰ دﻟﺨﻮش ﺑﻮد. درواﻗﻊ ﺷﺨﺼﯿﺖﺑﺨﺸﯽ ﺑﻪ آﻧﻬﺎ ﺑﯿﻬﻮده اﺳﺖ و اﯾﻦ دو ﻧﻤﺎد آﮔﺎﻫﯽ و ارﺗﺒﺎط، مسخ شده¬اند. . ﺗﺼﻮﯾﺮ «ﺧﻨﺪﯾﺪن»، «ﺧﻮاب آﯾﻨﻪ روي ﺷﺎﻧﮥ دﯾﻮار» و «ﺳﺮﮔﺮم ﺷﺪن پنجره با ماه» سه تصویر اصلی این شعر است. ﺗﮑﺮار وﯾﮋﮔﯽ اﺻﻠﯽ اﯾﻦ ﺷﻌﺮ اﺳﺖ. دوﺑﺎر ﺗﮑﺮار ﻫﯿﭽﮑﺲ ﻧﺒﻮد در آﻏﺎز و ﭘﺎﯾﺎن ﺷﻌﺮ، و دوﺑﺎر ﺗﮑﺮار اﯾﻨﮑﻪ ﺷﺎﻋﺮ ﻣﯽﺧﻮاﻫﺪ ﺑﺨﻨﺪد و ﻧﻤﯽ ﺗﻮاﻧﺪ، و اﺳﺘﻔﺎده از ﺻﻨﻌﺖ ﺗﺸﺨﯿﺺ و اﺿﺎﻓﮥ اﺳﺘﻌﺎري، ﺗﺼﻮﯾﺮﺳﺎزي ﺷﻌﺮ را ﺑﺮ ﻋﻬﺪه دارد. اﺳﺘﻔﺎده از دو ﻓﻌﻞ ﻣﺎدي ﺑﻪ ﺧﻮاب رﻓﺘﻦ و ﺳﺮﮔﺮم ﺷﺪن، ﺗﺄﮐﯿﺪ دﯾﮕﺮي اﺳﺖ ﺑﺮ اﯾﻦ ﻣﻔﻬﻮم ﮐﻪ ﻫﯿﭽﮑﺲ ﻧﯿﺴﺖ و ﻧﺨﻮاﻫﺪ ﺑﻮد. ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﻣﻔﻬﻮم «ﺗﻮﺟﻪ ﻧﮑﺮدن» ﺑﺮ ﺗﻨﻬﺎﯾﯽ شاعر دامن می¬زند.

ﭘﺲ از ﺗﻮ/ ﯾﮏ ﺷﯿﻤﯿﺎﯾﯽام/ ﯾﮏ ﻣﺠﺮوح ﺟﻨﮕﯽ/ ﮔﺎﻫﯽ/ ﺧـﯿﺲ ﻋـﺮق/ ﺻـﺪاي آژیر می¬شنوم/ گاهی/ فرار می¬کنم/ سنگر می¬گیرم/ ا همه می¬ترسم/ مبادا اسیرم کنند/ بی¬ﺻﺒﺮاﻧﻪ ﻣﻨﺘﻈﺮم/ ﭘﺎﯾﻢ را/ روي ﻣﯿﻨﯽ ﺑﮕﺬارم/ و ﻣﻔﻘﻮداﻷﺛﺮ ﺷﻮم (ﻫﻤﺎن: 21). ﻋﺸﻖ در اﯾﻦ ﺷﻌﺮ، ﺑﻪ ﮔﻮﻧﻪ اي ﺟﻨﮓ ﺗﺼﻮﯾﺮ ﺷﺪه ﮐﻪ ﺑﻌﺪ از آن ﻋﺎﺷﻖ، ﺗﻨﻬﺎ ﻣﺠروحی جنگی و شیمیایی و ترسو است. ﻓﺮدي ﮐﻪ از ﻫﻤﻪﭼﯿﺰ ﺗﺮﺳﯿﺪه و ﻣﺪام در ﭘﯽ ﻓﺮار و ﺳﻨﮕﺮ ﮔﺮﻓﺘﻦ ﺑﺮاي ﻣﺤﻔﻮظ ﻣﺎﻧﺪن اﺳﺖ؛ اﻣﺎ ﺑﯽﺻﺒﺮاﻧﻪ ﻣﻨﺘﻈﺮ ﻣﻔﻘﻮداﻻﺛﺮ ﺷﺪن ﻧﯿﺰ ﻫﺴﺖ. ﺗﺼﻮﯾﺮ ﻣﺮﮐﺰي اﯾﻦ ﺷﻌﺮ ﺟﻨﮓ اﺳﺖ. ﺣﻮزة واژﮔﺎﻧﯽ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﺟﻨﮓ و ﻣﻔﺎﻫﯿﻢ اﻗﻤﺎري ﻫﻤﺮاه آن، ﻫﺴﺘﮥ اﺻﻠﯽ را ﺗﺸﮑﯿﻞ ﻣﯽدﻫﺪ. ﻫﻢ ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ ﺳﺮاﻧﺠﺎم ﺟﻨﮓ، ﻣﺮگ و ﻣﻔﻘﻮداﻷﺛﺮ ﺷﺪن اﺳﺖ، ﺳﺮاﻧﺠﺎم ﻋﺸﻖ ﻫﻢ ﻫﻤﯿﻦﮔﻮﻧﻪ ﺗﺼﻮﯾﺮ ﺷﺪه اﺳﺖ. درواﻗﻊ ﺗﻮازي ﻋﺸﻖ و ﺟﻨﮓ در اﯾﻦ ﺷﻌﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻮﺿﻮﻋﯿﺖ دارد و ﻫﻤﮥ ﻣﻔﺎﻫﯿﻢ ﺑﺮ ﻣﺪار آن ﺣﺮﮐﺖ ﻣﯽﮐﻨﺪ. ﺟﻤﻠﮥ اﺑﺘﺪاﯾﯽ ﺷﻌﺮ، ﮐﻠﯿﺪﯾﺘﺮﯾﻦ ﺟﻤﻠﻪ اﺳﺖ. درواﻗﻊ ﺗﻨﻬﺎﯾﯽ ﺑﻼﯾﯽ ﺑﺮ ﺳﺮ ﺷﺎﻋﺮ ﻣﯽآورد؛ از او ﻣﺠﺮوﺣﯽ ﺗﺮﺳﻮ ﻣﯽﺳﺎزد ﮐﻪ ﻣﺪام ﻫﻢ ﺻﺪاي آژﯾﺮ ﻣﯽﺷﻨﻮد. ﺻﺪاي آژﯾﺮ ﻧﻤﺎدي از آﮔﺎﻫﯽ، ﯾﺎدآوري و ﺗﺪاﻋﯿﻬﺎ درﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﻣﯽﺷﻮد. ﺷﺎﻋﺮ ﻣﺪام اﯾﻦ ﺻﺪا را ﻣﯽﺷﻨﻮد و ﮔﺎﻫﯽ ﺳﻨﮕﺮ ﻣﯽﮔﯿﺮد و ﮔﺎﻫﯽ ﻓﺮار ﻣﯽﮐﻨﺪ. درواﻗﻊ ﺷﺎﻋﺮ ﮔﺎﻫﯽ درﺑﺮاﺑﺮ ﮔﺬﺷﺘﻪ ﻣﻘﺎوم اﺳﺖ و از ﺧﻮد دﻓﺎع ﻣﯽﮐﻨﺪ و ﮔﺎﻫﯽ ﻫﻢ ﻓﺮار را ﺑﺮ ﻗﺮار ﺗﺮﺟﯿﺢ ﻣﯽدﻫﺪ.

ﺳﺎرا ﮐﻮﭼﻮﻟﻮﯾﻢ!/ ﺣﺎﻻ/ وﻗﺖ آﻣـﺪن/ ﺻـﻮرﺗﺖ ﭘـﺮ از ﻟﺒﺨﻨـﺪ ﻧﻤـﯽ ﺷـﻮد/ [...]/ ﺧـﻮد دﯾﻮاﻧﻪ ام/ ﻓﺎرﺳﯽ ﯾﺎدت دادم/ [...]/ ﭼﻪ زود ﺑﯿﭽـﺎره و ﺗﻨﻬـﺎ ﺷـﺪم/ ﺧـﻮدم ﺑـﻪ ﺗـﻮ ﯾـﺎد دادﻣﺸﺎن/ ﮐﻠﻤﺎت ﺑﯿﻬﻮده را/ از ﻣﻦ ﮔﺮﻓﺘﻨﺪت/ و رﻫﺎ ﺷـﺪي/ ﻣﯿـﺎن ﻫﻤﮕـﺎن! (اردﻫـﺎﻟﯽ، 1386: 34و35) ﮐﻠﻤﻪ رﻣﺰ ارﺗﺒﺎط اﺳﺖ. ﮐﻠﻤﻪ را ﻣﯽآﻣﻮزﯾﻢ ﺑﺮاي اﯾﻨﮑﻪ ارﺗﺒﺎط ﺑﺮﻗﺮار ﮐﻨﯿﻢ؛ اﻣﺎ اﮔﺮ ﮐﻠﻤﻪ ﺑﺎﻋﺚ ﻓﺎﺻﻠﻪ ﺷﻮد و ﺗﻨﻬﺎﯾﯽ را ﺑﻪ ارﻣﻐﺎن ﺑﯿﺎورد، آﻧﮕﺎه ﺑﯿﻬﻮده ﺗﻠﻘﯽ ﻣﯽﺷﻮد. وﻗﺘﯽ ﭼﯿﺰي ﻫﻢزﻣﺎن اﯾﺠﺎدﮐﻨﻨﺪه و ازﺑﯿﻦﺑﺮﻧﺪه ﺑﺎﺷﺪ، ﺗﻨﺎﻗﺾ رخ ﻣﯽدﻫﺪ. وﺟﻮد اﯾﻦ ﺣﺎﻟﺖ ﭘﺎرادوﮐﺴﯿﮑﺎل در ﺷﻌﺮ، ﻣﻬﻢ اﺳﺖ. از اﺑﺘﺪاي ﺷﻌﺮ ﺑﺎ اﻓﻌﺎﻟﯽ ﻣﻨﻔﯽ روﺑﻪروﯾﯿﻢ ﮐﻪ در ﮔﺬﺷﺘﻪ اﯾﻦﭼﻨﯿﻦ ﻧﺒﻮده اﺳﺖ: ﺻﻮرﺗﺖ ﭘﺮ از ﻟﺒﺨﻨﺪ ﻧﻤﯽﺷﻮد، دﺳﺘﻢ را ﻧﻤﯽﮔﯿﺮي ﻓﺸﺎر دﻫﯽ و ﻧﻤﯽﭘﺮي ﺑﻮﺳﻢ ﮐﻨﯽ. زوال اﻓﻌﺎل اﯾﻦ ﺷﻌﺮ در ﻧﻬﺎﯾﺖ ﺑﻪ ﺑﯿﭽﺎره و ﺗﻨﻬﺎ ﺷﺪن ﺧﺘﻢ ﻣﯽﺷﻮد. ﺧﻮاﻧﻨﺪه در اﺑﺘﺪاي ﺷﻌﺮ، ﺷﺎﻫﺪ ارﺗﺒﺎﻃﯽ اﻧﺴﺎﻧﯽ اﺳﺖ؛ ﻧﻮع اﯾﻦ ارﺗﺒﺎط ﯾﺎدآور ارﺗﺒﺎط اﻧﺴﺎﻧﻬﺎي اوﻟﯿﻪ اﺳﺖ. ﺑﻪ ﻣﺮور ﺑﺮاي آﺳﺎﻧﯽ در ارﺗﺒﺎط و در ﭘﯽ ﭘﯿﺸﺮﻓﺖ ﺑﺸﺮ، ﮐﻠﻤﻪ ﭘﺪﯾﺪ آﻣﺪ. زﺑﺎن اﻧﺴﺎﻧﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻌﻤﻮﻻً ﺑﺎﻋﺚ ﺑﺮﻗﺮاري ارﺗﺒﺎط ﺑﻮده اﺳﺖ؛ اﻣﺎ ﻫﻤﯿﻦ اﻣﺮ در ﺷﻌﺮ، ﺑﺎﻋﺚ ﺷﺪه اﺳﺖ؛ راﺑﻄﻪ اي از ﺷﮑﻞ اﻧﺴﺎﻧﯽ ﺧﻮد ﺧﺎرج ﺷﻮد. در اﯾﻦ ﺷﻌﺮ ﻃﺮﻓﯿﻦ ارﺗﺒﺎط، ﺷﺎﻋﺮ ﺑﻪﻋﻨﻮان ﻓﺮدي ﺑﺎﻟﻎ، و ﮐﻮدك اﺳﺖ. ﻣﻔﻬﻮم ﮐﻮدﮐﯽ، ﮐﻪ ﻫﻤﯿﺸﻪ ﯾﺎدآور ﭘﺎﮐﯽ، ﻣﻌﺼﻮﻣﯿﺖ، ﺻﺪاﻗﺖ و ﺻﻤﯿﻤﯿﺖ ﺑﻮده اﺳﺖ در اﯾﻦ ﺷﻌﺮ ﺧﺪﺷﻪدار ﻣﯽﺷﻮد. ﺳﺮاﻧﺠﺎم ﺷﻌﺮ رﻫﺎﯾﯽ اﺳﺖ: رﻫﺎ ﺷﺪنِ ﮐﻮدك ﻣﯿﺎن ﻫﻤﮕﺎن. ﺷﺒﯿﻪ دﯾﮕﺮان ﺷﺪنِ ﮐﻮدك ﭼﯿﺰي اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻮﺟﺐ رﻧﺠﺶ ﺷﺎﻋﺮ اﺳﺖ.

ﯾﮏ ﻣﺮد دﯾﺸﺐ/ ﭘﺸﺖ دري ﺣﯿﺮان ﺑﻮد/ آﻣﺪه ﺑﻮد/ زﺑﺎﻟﻪاش را دم در ﺑﮕﺬارد/ زﺑﺎﻟـﻪ او را/ ﮔﺬاﺷﺘﻪ ﺑﻮد و / در را ﺑﺴﺘﻪ ﺑﻮد (ﻫﻤﺎن: 36). زﺑﺎﻟﻪ ﺑﺎ اﺣﺴﺎس ﭘﻮﭼﯽ ﺑﺮاﺑﺮي ﻣﯽﮐﻨﺪ: زﺑﺎﻟﻪ ﺷﺪن و دور اﻧﺪاﺧﺘﻪ ﺷﺪﻧﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺗﻨﻬﺎﯾﯽ ﻣﯽاﻧﺠﺎﻣﺪ. در اﯾﻨﺠﺎ ﻧﻮﻋﯽ ﻗﻠﺐ و ﻫﻨﺠﺎرﮔﺮﯾﺰي ﺻﻮرت ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ. ﺟﺎﺑﻪﺟﺎﯾﯽ در ﻋﻤﻠﯽ ﮐﻪ ﻫﻤﯿﺸﻪ ﺗﻮﺳﻂ اﻧﺴﺎن اﻧﺠﺎم ﻣﯽﺷﺪه و ﻧﻮﻋﯽ ﺷﺨﺼﯿﺖﺑﺨﺸﯽ ﺑﻪ ﭼﯿﺰي ﮐﻪ ذاﺗﺎً ارزﺷﻤﻨﺪ و داراي ﺗﺸﺨﺺ ﻧﯿﺴﺖ، ﻧﻮﻋﯽ ﺗﻨﺎﻗﺾ در ﺷﻌﺮ اﯾﺠﺎد ﻣﯽﮐﻨﺪ. ﺗﺼﻮﯾﺮ ﻣﺮﮐﺰي ﺷﻌﺮ زﺑﺎﻟﻪ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻋﻤﻠﯽ اﻧﺴﺎﻧﯽ اﻧﺠﺎم ﻣﯽدﻫﺪ. اﯾﻦ ﺗﺼﻮﯾﺮ ازﺟﻤﻠﻪ ﺗﺼﺎوﯾﺮي ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ ﻣﻌﻤﻮﻻً در اﺷﻌﺎر اﺳﺘﻔﺎده ﺷﻮد و ﺷﺎﻋﺮ ﺑﺎ آوردن اﯾﻦ ﺗﺼﻮﯾﺮ ﻧﻪﭼﻨﺪان ﺷﻌﺮي و در ﻋﯿﻦ ﺣﺎل ﺟﺪﯾﺪ، ﺑﺪﻋﺖﮔﺬار ﺑﻮده اﺳﺖ. ﺣﯿﺮاﻧﯽِ ﻧﺎﺷﯽ از ﭘﺸﺖ در ﮔﺬاﺷﺘﻪ ﺷﺪن و ﻗﻠﺐ و ﻋﮑﺲ اﺻﻠﯽﺗﺮﯾﻦ ﮐﻨﺶ ﺷﻌﺮ، ﺗﻨﻬﺎﯾﯽ و ﭘﻮﭼﯽ ﺑﻪ ﻫﻤﺮاه دارد. اﺻﻠﯽﺗﺮﯾﻦ ﺻﻨﻌﺖ ﺷﻌﺮ، ﺟﺎﻧﺒﺨﺸﯽ اﺳﺖ.

ﺗﻮ ﻣﯽروي/ ﻗﺎﯾﻘﺖ آرام¬آرام از ﺟﺰﯾﺮهام دور ﻣﯽﺷﻮد/ ﻧﻘﻄﻪ ﻣﯽﺷﻮي/ ﻣـﻮجی نیست / آﺑﻬﺎ آراﻣﻨﺪ/ زﯾﺮ آب ﮐﺸﺘﯽﻫﺎي ﻏﺮقﺷﺪه/ ﻏﻤﻬﺎي ﺳﻨﮕﯿﻦ/ و ﺳﮑﻮت ﺻـﺪﻓﻬﺎ/ دوﺑـﺎره دﻧﺒﺎل ﻫﯿﺰم ﻣﯽ ﮔﺮدم (ﻫﻤﺎن: 38). ﺟﺰﯾﺮه و ﻗﺎﯾﻘﯽ ﮐﻪ از ﺟﺰﯾﺮه دور ﻣﯽﺷﻮد، ﻧﻘﻄﻪ ﺷﺪن، آرام ﺑﻮدن اﻣﻮاج، ﻏﻢ ﺳﻨﮕﯿﻦ و ﺳﮑﻮت ﺻﺪﻓﻬﺎ، ﮐﺸﺘﯽﻫﺎي ﻏﺮقﺷﺪه و دوﺑﺎره دﻧﺒﺎل ﻫﯿﺰم ﮔﺸﺘﻦ، ﺗﺼﺎوﯾﺮ اﺻﻠﯽ ﺷﻌﺮ اﺳﺖ. ﺗﺼﻮﯾﺮ آﺧﺮ ﮐﻪ ﺑﻪ دﻧﺒﺎل ﻫﯿﺰم ﮔﺸﺘﻦ اﺳﺖ، ﻫﻤﺎن ﺑﺮﮔﺸﺘﻦ ﺑﻪ روزﻣﺮﮔﯽ و ﺗﻨﻬﺎﯾﯽ اﺳﺖ. ﺳﯿﺮي دوراﻧﯽ، ﮐﻪ در ﺟﺰﯾﺮه وﺟﻮد دارد، ﻫﻤﯿﺸﻪ آن را از ﺑﻘﯿﻪ ﺟﺪا ﻣﯽاﻧﺪازد. ﺟﺰﯾﺮه ﺧﺸﮑﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ آب آن را ﻣﺤﺼﻮر ﮐﺮده اﺳﺖ. ﮔﺮﻣﺎي ﺣﻀﻮر ﯾﮏ ﻧﻔﺮ، ﺟﺎي ﻫﻤﻪﭼﯿﺰ را در ﺟﺰﯾﺮه ﭘﺮ ﻣﯽﮐﻨﺪ اﻣﺎ ﺑﻪ ﻣﺤﺾ ﻧﺒﻮدﻧﺶ، دوﺑﺎره ﺑﺎﯾﺪ ﺑﻪ دﻧﺒﺎل ﻫﯿﺰم ﮔﺸﺖ. ﻫﯿﺰم و آﺗﺶ و ﮔﺮﻣﺎ ﺑﺮاي زﻧﺪه ﻣﺎﻧﺪن در ﺑﺮاﺑﺮ ﺳﺮﻣﺎي ﺗﻨﻬﺎﯾﯽ اﺳﺖ. ﺳﮑﻮت در ﺷﻌﺮ ﻧﻘﺶ ﻣﻬﻤﯽ اﯾﻔﺎ ﻣﯽﮐﻨﺪ: ﻣﻮﺟﯽ ﻧﯿﺴﺖ، آﺑﻬﺎ آراﻣﻨﺪ، ﮐﺸﺘﯽﻫﺎي ﻏﺮقﺷﺪه زﯾﺮ آﺑﻨﺪ و ﺻﺪﻓﻬﺎ ﺳﺎﮐﺘﻨﺪ. ﺷﺎﻋﺮ در ﺟﺰﯾﺮهاي ﺳﺎﮐﺖ ﻣﺤﺼﻮر ﺷﺪه و ﺗﻨﻬﺎﺳﺖ. او ﺑﺮاي زﻧﺪه ﻣﺎﻧﺪن ﺑﺎﯾﺪ ﺑﻪدﻧﺒﺎل ﻫﯿﺰم ﺑﺎﺷﺪ. ﺻﻨﻌﺖ اﻏﺮاق و ﺗﺸﺨﯿﺺ در ﮐﻨﺎر ﮐﻨﺎﯾﻪ ﺣﺎﺋﺰ اﻫﻤﯿﺖ اﺳﺖ. ﮐﻨﺎﯾﮥ ﮐﺸﺘﯽﻫﺎي ﻏﺮقﺷﺪه ﻧﺸﺎن از ﺷﮑﺴﺖ ﺷﺎﻋﺮ دارد و اﯾﻦ ﺷﮑﺴﺖ ﻫﻤﺎن ﺗﻨﻬﺎﯾﯽ است.

ﺗﻨﻬﺎ ﺑﺮﮐﻪاي ﮐﻪ در آن ﺑﺮﻫﻨﻪ ﻣﯽﺷﻮم/ ﺗﻨﻬﺎﯾﯿﺴﺖ/ آﻧﺠﺎ ﺗﻦ ﻣـﯽ ﺷـﻮﯾﻢ/ آوازﻫـﺎﯾﯽ ﻣـﯽﺧﻮاﻧﻢ ﮐﻪ واژهﻫﺎﺷﺎن را ﻧﻤﯽداﻧﻢ/ ﺗﻨﻬﺎﯾﯽ/ و آن ﮔﻮزن ﻧﺎآرام/ ﺑﺎ ﺷﺎﺧﻬﺎي ﭘـﯿﭻ ﺧـﻮرده/ ﮐﻪ آﻫﺴﺘﻪ آﻫﺴﺘﻪ در ﻏﺮوب راه ﻣﯽاﻓﺘﺪ/ ﺳﺮ ﺑﺎﻻ ﻣﯽﮔﯿﺮد/ ﺷﺎﻣﮥ ﻗﻮي¬اش ﻣﺴﯿﺮي ﺑﺮﻣﯽ-ﮔﺰﯾﻨﺪ/ ﺷﺎﺧﻬﺎﯾﺶ/ ﺷﺎﺧﻪﻫﺎي ﺧﺸﮏ و ﺑﺎﮐﺮة ﺑﯿﺸﻪ را ﮐﻨﺎر ﻣـﯽ زﻧـﺪ/ ﺗﻨﻬـﺎﯾﯽ/ و ﺑﯿـﺪار ﮐﺮدن اﻧﻌﮑﺎس آب در ﭼﺸﻤﺎن درﺷﺖ و ﮔﯿﺎهﺧﻮار ﮔﻮزن/ ﺷﺎﯾﺪ ﺟﻨﮕﻠﻬـﺎ ﺟﻨﮕـﻞ دور/ ﻗﺮﻧﻬﺎ ﻗﺮن ﻓﺎﺻﻠﻪ/ ﺗﻨﻬﺎﯾﯽ/ و ﺧﻮاﻧﺪن آواز/ آوازي ﮐﻪ ﮔﻮزﻧﯽ وحشی/ با شاخ¬های پیچ¬خورده را/ در بیشه¬ای دور/ بی¬خواب کرده (همان: 98و99) برﮐﻪ ﺷﺨﺼﯽﺗﺮﯾﻦ ﺑﺮداﺷﺘﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺷﺎﻋﺮ از ﺗﻨﻬﺎﯾﯽ دارد؛ ﺟﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ راﺣﺘﯽ در آن ﺑﺮﻫﻨﻪ ﻣﯽﺷﻮد و آوازﻫﺎﯾﯽ ﻏﺮﯾﺐ و ﻧﺎﺷﻨﺎﺧﺘﻪ ﻣﯽﺧﻮاﻧﺪ. ﺗﻨﻬﺎﯾﯽ ﮔﻮزﻧﯽ اﺳﺖ در دل ﺟﻨﮕﻞ ﮐﻪ ﺷﺎﺧﻪﻫﺎ را ﮐﻨﺎر ﻣﯽزﻧﺪ و ﺷﺎﻣﻪاي ﻗﻮي دارد. ﺗﻨﻬﺎﯾﯽ ﺑﻪ ﻏﺮﯾﺰيﺗﺮﯾﻦ ﺷﮑﻞ ﻣﻤﮑﻦ ﺗﺼﻮﯾﺮ ﺷﺪه اﺳﺖ؛ ﺑﺪﯾﻦ ﻣﻌﻨﯽ ﮐﻪ ﻫﺮ ﻓﺮد ﻫﻨﮕﺎم ﺗﻨﻬﺎﯾﯽ ﺧﻮدِ ﺧﻮدش اﺳﺖ ﺑﻪ ﻋﺮﯾﺎنﺗﺮﯾﻦ ﺷﮑﻞ ﻣﻤﮑﻦ. اﯾﻦ ﺷﻌﺮ ﯾﮑﯽ از اﺻﻠﯽﺗﺮﯾﻦ ﻣﺎﻧﯿﻔﺴﺘﻬﺎي ﺷﺎﻋﺮ اﺳﺖ. ﺑﺮﮐﻪ ﻣﮑﺎﻧﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ در آن ﺗﻨﻬﺎﯾﯽ ﻧﻤﻮد ﭘﯿﺪا ﻣﯽﮐﻨﺪ. ﺑﺮﮐﻪ ﻫﻢ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺟﺰﯾﺮه، ﺗﺼﻮﯾﺮ آب را ﻫﻤﺮاه ﺧﻮد دارد. ﺑﺮﮐﻪ، درﯾﺎ و اﻗﯿﺎﻧﻮس ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ وﺳﯿﻊ و ﺑﯽﻧﻬﺎﯾﺖ ﺑﺎﺷﺪ؛ رود و ﺗﺎﻻب و ﭼﺎه ﻫﻢ ﻧﯿﺴﺖ؛ ﻣﮑﺎﻧﯽ اﺳﺖ ﮐﻮﭼﮏ ﮐﻪ ﺗﺪاﻋﯽﮐﻨﻨﺪة اﻣﻨﯿﺖ و ﭘﺎﮐﯽ اﺳﺖ و آب اﯾﻦ ﺧﺎﺻﯿﺖ را دارد ﮐﻪ ﭼﻬﺮة واﻗﻌﯽ ﻫﻤﻪﭼﯿﺰ را ﻧﺸﺎن دﻫﺪ. ﺷﺎﻋﺮ ﮔﻔﺘﻪ: ﺗﻨﻬﺎﯾﯽ ﺗﻨﻬﺎ ﺑﺮﮐﻪاي ﮐﻪ در آن ﺑﺮﻫﻨﻪ ﻣﯽﺷﻮد؛ ﯾﻌﻨﯽ ﻓﻘﻂ در اﯾﻦ ﺑﺮﮐﻪ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺮﻫﻨﻪ ﻣﯽﺷﻮد (ﺣﺼﺮ). ﮔﻔﺘﻪ: ﺗﻨﻬﺎﯾﯽ و آن ﮔﻮزن؛ ﮔﻮﯾﯽ ﺑﺎﯾﺪ ﮔﻮزن را ﺑﺸﻨﺎﺳﯿﻢ. ﮔﻮزن وﯾﮋﮔﯿﻬﺎﯾﯽ ﭼﻮن ﻧﺎآراﻣﯽ و ﺷﺎﺧﻬﺎي ﭘﯿﭻﺧﻮرده، آﻫﺴﺘﮕﯽ، ﺷﺎﻣﮥ ﻗﻮي و ﭼﺸﻤﺎﻧﯽ درﺷﺖ و ﮔﯿﺎﻫﺨﻮار دارد و ﻫﺮﮐﺎري ﮐﻪ ﺷﺎﻋﺮ اﻧﺠﺎم ﻣﯽدﻫﺪ ﺑﻪ ﻧﻮﻋﯽ ﺗﺄﺛﯿﺮﮔﺬار ﺑﺮ اوﺳﺖ؛ ﺑﻪﻃﻮر ﻣﺜﺎل اﻧﻌﮑﺎس آب در ﭼﺸﻤﺎن اﯾﻦ ﮔﻮزن ﺑﯿﺪار ﻣﯽﺷﻮد و آوازي ﮐﻪ ﺷﺎﻋﺮ ﻣﯽﺧﻮاﻧﺪ، اﯾﻦ ﮔﻮزن را ﺑﯽﺧﻮاب ﮐﺮده اﺳﺖ. ﺗﻨﻬﺎﯾﯽ و اﯾﻦ ﮔﻮزن ﻧﺎآرام در ﺷﻌﺮ ﺑﻪ ﻣﻮازات ﻫﻢ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ و ﺑﺎﯾﺪ ﮔﻔﺖ ﮔﻮزن در ﺷﻌﺮ ﻧﻘﺸﯽ اﺳﺎﺳﯽ دارد. ﺗﻨﻬﺎﯾﯽ ﺑﺎ آواز و ﺑﯿﺪار ﮐﺮدن اﻧﻌﮑﺎس آب ﻫﻢ ﻣﻮازي اﺳﺖ ﮐﻪ در ﻧﻬﺎﯾﺖ ﺑﺎز ﺑﻪ ﮔﻮزن ﺧﺘﻢ ﻣﯽﺷﻮد. اﯾﻦ ﮔﻮزن ﺑﺎ ﺷﺎﺧﻬﺎي ﭘﯿﭻ ﺧﻮرده اش ﺷﺎﺧﻪﻫﺎي ﺧﺸﮏ و ﺑﺎﮐﺮة ﺑﯿﺸﻪ را ﮐﻨﺎر ﻣﯽزﻧﺪ و ﺑﺎ ﺷﻨﯿﺪن آوازي دور، ﺑﯽﺧﻮاب ﻣﯽﺷﻮد. ﮐﻨﺎر رﻓﺘﻦ ﺷﺎﺧﻪﻫﺎي ﺧﺸﮏ و ﺑﺎﮐﺮه، ﮔﻮاه از زاﯾﺶ و ﻧﯿﺮوي ﺑﺎروري دارد. ﺷﺎﻋﺮ در اﯾﻦ ﺷﻌﺮ ﺗﻨﻬﺎﯾﯽ را ﺟﻮر دﯾﮕﺮي ﻣﻌﻨﺎ ﻣﯽﮐﻨﺪ: ﺗﻨﻬﺎﯾﯽ و ﺑﯿﺪار ﮐﺮدن اﻧﻌﮑﺎس آب در ﭼﺸﻤﺎن ﮔﻮزﻧﯽ ﮐﻪ ﻗﺎدر ﺑﻪ ﮐﻨﺎر زدن ﺑﺎﮐﺮﮔﯽ اﺳﺖ. آب ﻣﻌﻤﻮﻻً ﻧﻤﺎد ﺷﻬﻮد و آﮔﺎﻫﯽ و ﺑﺎروري اﺳﺖ. در اﯾﻦ ﺷﻌﺮ ﺗﻨﻬﺎﯾﯽ ﺑﻪ آﮔﺎﻫﯽ ﺧﺘﻢ ﺷﺪه اﺳﺖ و ﻣﯽﺗﻮان ﮔﻔﺖ ردّ ﭘﺎي ﻧﮕﺎه ﮐﻼﺳﯿﮏ ﺑﻪ ﺗﻨﻬﺎﯾﯽ وﺟﻮد دارد.

وﻗﺘﯽ ﺑﺮوي/ ﭼﺮاﻏﻬﺎ ﺧﺎﻣﻮش ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ/ و ﺳﯿﻨﺪرﻻﯾﺖ/ ﺷﺴﺘﻦ زﻣﯿﻦ را/ از ﺳﺮ ﺧﻮاﻫـﺪ ﮔﺮﻓﺖ (ﻫﻤﺎن:19). ﺷﻌﺮ ﺗﺪاﻋﯽﮐﻨﻨﺪة ﺻﺤﻨﮥ ﻧﻤﺎﯾﺶ اﺳﺖ. ﺳﯿﻨﺪرﻻي ﺗﺼﻮﯾﺮﺷﺪه در ﺷﻌﺮ ﺑﺎ ﺳﯿﻨﺪرﻻي واﻗﻌﯽ ﺗﻔﺎوﺗﯽ اﺳﺎﺳﯽ دارد و آن ﻫﻢ ﻋﺪم ﺛﺒﺎت ﻣﻮﻗﻌﯿﺖ ﺑﺮ وﻓﻖ ﻣﺮاد اوﺳﺖ. ﺳﯿﻨﺪرﻻ در آخر به خوشبختی رسید؛ اما خوشبختی سیندرلای شعر دوامی ندارد و به وجود کسی بند است که اگر برود، آن را هم با خودش می¬برد. شستن زمین درواقع به روزمرگی اشاره دارد.

پیاده¬روها تنهایند/ تاکسی¬ها می¬روند ته دنیا/ با صدایی مهیب/ در هیچ سقوط می¬کنند/ کسی از اینکه درختها/ بیهوده روی یک¬پا ایستاده¬اند/ نه خنده¬اش می¬گیرد/ نه تعجب می¬کند/ کافه¬ها روزنامه¬های قدیمی بالا می-آورند/ رهگذران ناشناس سرگیجه دارند/ آسمان برای زمین/ زمین برای آسمان/ شانه بالا می¬اندازد/ کسی رفتنت را به عهده نمی¬گیرد/ مواظب خودت باش/ این هم بین خودمان باشد/ سری را که درد می¬کند/ دستمال نمی¬بندند (همان: 24). ﭘﯿﺎده¬رو ﻣﻌﻤﻮﻻً ﻣﮑﺎﻧﯽ ﺷﻠﻮغ و ﭘﺮ از آدم در ذﻫﻦ ﻣﺎ ﺗﺼﻮﯾﺮ ﺷﺪه اﺳﺖ. ﻧﺒﻮدﻧﯽ ﮐﻪ ﺑﺎﻋﺚ ﺗﻨﻬﺎﯾﯽ ﭘﯿﺎده¬روﻫﺎ ﺷﺪه ﭼﻪ ﺑﺮﺳﺪ ﺑﻪ آدﻣﻬﺎ. ﭘﯿﺎده¬روﻫﺎ در اﯾﻨﺠﺎ ﺟﺎﻧﺪار ﺗﺼﻮر ﺷﺪه اﺳﺖ. ﺗﺎﮐﺴﯽﻫﺎ ﺗﻪ دﻧﯿﺎ در ﻫﯿﭻ ﺳﻘﻮط ﻣﯽﮐﻨﺪ. ﻫﯿﭻ درواﻗﻊ ﻣﮑﺎﻧﯽ اﻧﮕﺎﺷﺘﻪ ﺷﺪه داراي ﺑُﻌﺪ و ﺣﺠﻢ اﺳﺖ، ﮐﻪ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﭼﯿﺰي را درﺑﺮﮔﯿﺮد. اﯾﻦﮔﻮﻧﻪ ﺗﺼﻮﯾﺮ ﺷﺪن ﻫﯿﭻ ﺑﺎﻋﺚ اﺳﺘﯿﻼي ﺑﯽﭼﻮن و ﭼﺮاﯾﺶ ﺑﺮ ﻓﻀﺎي ﺷﻌﺮ اﺳﺖ. ﺻﻨﻌﺖ ﺟﺎﻧﺪاراﻧﮕﺎري درﻣﻮرد ﮐﺎﻓﻪﻫﺎ ﻫﻢ ﺻﺪق ﻣﯽﮐﻨﺪ. ﺑﺎﻻ آوردن روزﻧﺎﻣﻪﻫﺎي ﻗﺪﯾﻤﯽ، ﺷﺎﯾﺪ ﺑﺎﻻ آوردن و ﺗﺪاﻋﯽ ﮔﺬﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ؛ ﮔﺬﺷﺘﻪاي ﮐﻪ از ﺟﻠﻮي ﭼﺸﻢ ﺷﺎﻋﺮ دور ﻧﻤﯽﺷﻮد و در ﭼﻨﺪ ﺷﻌﺮ ﻗﺒﻞ ﻫﻢ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺻﺪاي آژﯾﺮ ﺗﺼﻮﯾﺮ ﺷﺪه ﺑﻮد. ﺷﺎﻧﻪ ﺑﺎﻻ اﻧﺪاﺧﺘﻦ از ﻣﻬﻤﺘﺮﯾﻦ اﻓﻌﺎل ﺷﻌﺮ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺣﺎﮐﯽ از ﺑﯽاﻋﺘﻨﺎﯾﯽ و ﺑﯽﺗﻮﺟﻬﯽ اﺳﺖ. ﻫﻤﯿﻦ ﺑﯽﺗﻮﺟﻬﯽ ﻋﻠﺖ ﺟﻤﻠﮥ ﺑﻌﺪ از ﺧﻮد اﺳﺖ: ﻫﯿﭻﮐﺲ رﻓﺘﻨﺖ را ﺑﻪ ﻋﻬﺪه ﻧﻤﯽﮔﯿﺮد. ﺷﺎﻋﺮ از ﻣﺨﺎﻃﺐ ﺧﻮد ﻣﯽﺧﻮاﻫﺪ ﮐﻪ ﻣﺮاﻗﺐ ﺧﻮدش ﺑﺎﺷﺪ و ﺟﻤﻠﻪاي ﺑﻪ او ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ ﮐﻪ از دﯾﮕﺮ ﻫﻨﺠﺎرﮔﺮﯾﺰﯾﻬﺎي ﺷﺎﻋﺮ ﺑﻪ ﺷﻤﺎر ﻣﯽ رود: ﺳﺮي ﮐﻪ درد ﻣﯽﮐﻨﺪ دﺳﺘﻤﺎل ﻧﻤﯽﺑﻨﺪﻧﺪ. در ﻫﻢ آﻣﯿﺨﺘﮕﯽ دوﮐﻨﺎﯾﻪ از ﻧﮑﺎت ﻣﻬﻢ دﯾﮕﺮ اﺳﺖ: ﺳﺮ درد داﺷﺘﻦ ﺑﺮاي اﻧﺠﺎم دادن ﮐﺎري و دﺳﺘﻤﺎل ﻧﺒﺴﺘﻦ ﺑﻪ ﺳﺮي ﮐﻪ درد ﻧﻤﯽﮐﻨﺪ. ﺷﺎﻋﺮ درواﻗﻊ ﻧﻤﯽﺧﻮاﻫﺪ اﯾﻦ ﺳﺮدرد ﺧﻮب ﺷﻮد. ﻣﯿﺎن اﯾﻦ ﻫﻤﻪ ﺑﯽاﻋﺘﻨﺎﯾﯽ و ﻋﺪم ﺗﻮﺟﻪ، ﺷﺎﻋﺮ ﺧﻮاﺳﺘﺎر ﻣﻮاﻇﺒﺖ از ﺳﺮدردي اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﺧﻮد، ﺗﺴﮑﯿﻦ¬دهنده باشد.

این پیراهن بنفش مردانه را/ یک روز خریدم/ شاد شدم کمی/ هرازچندی چرک می¬شود/ در انزوای کمد/ می¬شویم آن را/ پهن می¬کنم/ زیر آفتاب خیرة جمعه (همان: 54). اﻧﺰواي ﮐﻤﺪ و ﻟﺒﺎﺳﯽ ﮐﻪ در اﯾﻦ اﻧﺰوا ﭼﺮك ﻣﯽﺷﻮد، ﺗﻨﻬﺎﯾﯽ اﺳﺖ. اﻧﺰوا و ﺻﻔﺖ آن، منزوی، ﻣﻌﻤﻮﻻً درﻣﻮرد اﻧﺴﺎن ﺑﻪﮐﺎر ﻣﯽرود ﮐﻪ در اﯾﻦ ﺷﻌﺮ ﺑﺎ ﺟﺎﺑﻪﺟﺎﯾﯽ ﮐﺎرﺑﺮد آن روﺑﻪروﯾﯿﻢ. در اﯾﻦ ﺷﻌﺮ ﻫﻢ ﺑﺎ روزﻣﺮﮔﯽ و ﭘﻮﭼﯽ روﺑﻪروﯾﯿﻢ (ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺑﯿﺸﺘﺮ اﺷﻌﺎر ﭘﯿﺸﯿﻦ). اﯾﻦ روزﻣﺮﮔﯽ ﺑﺎ ﻋﺒﺎرات ﻫﺮازﭼﻨﺪي ﭼﺮك ﻣﯽﺷﻮد در اﻧﺰواي ﮐﻤﺪ... ﻧﺸﺎن داده ﺷﺪه اﺳﺖ. درواﻗﻊ ﺑﺎﯾﺪ ﮔﻔﺖ ﻋﻠﺖ ﺗﻨﻬﺎﯾﯽﻫﺎ، ﺑﯽﺗﻮﺟﻬﯽﻫﺎ و روزﻣﺮﮔﯽﻫﺎﺳﺖ.
ﺑﺎ او راﺑﻄﻪ داﺷﺘﻢ/ ﺗﻨﻬﺎ ﺑﻮدم/ او ﻫﻢ ﺗﻨﻬﺎ ﻣﺎﻧﺪه ﺑﻮد/ ﻫﺮدو ﺧﺴﺘﻪ ﺑﻮدﯾﻢ/ ﻣـﻦ از زمین/ او از آﺳﻤﺎن... (ﻫﻤﺎن: 127). در اﯾﻦ ﺷﻌﺮ ﻣﺴﺘﻘﯿﻢ از ﺗﻨﻬﺎﯾﯽ، و ﺧﺴﺘﮕﯽ ﻧﺎﺷﯽ از اﯾﻦ ﺗﻨﻬﺎﯾﯽ ﺻﺤﺒﺖ ﺷﺪه اﺳﺖ. راﺑﻄﻪاي ﮐﻪ در اﯾﻦ ﺷﻌﺮ ﺗﻮﺻﯿﻒ ﺷﺪه، راﺑﻄﮥ ﺷﺎﻋﺮ ﺑﺎ ﻣﺎه ﺷﺐ ﭼﻬﺎرده اﺳﺖ؛ راﺑﻄﻪاي ﮐﻪ ﻣﯿﺎن دو اﻧﺴﺎن ﻧﯿﺴﺖ و اﯾﻦ ﺧﻮد ﮔﻮﯾﺎي ﻣﺴﺄﻟﮥ ﻣﻬﻢ دﯾﮕﺮي اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺎ راﺑﻄﻪ اي اﻧﺴﺎﻧﯽ روﺑﻪ رو ﻧﯿﺴﺘﯿﻢ. ﺧﺴﺘﻪ ﺷﺪن اﻧﺴﺎن از زﻣﯿﻦ و ﺑﻪ ﻣﻮازات آن، ﺧﺴﺘﻪ ﺷﺪن ﻣﺎه از آﺳﻤﺎن ﺑﻪ آن ﺷﺪﺗﯽ ﮐﻪ درﻧﻬﺎﯾﺖ اﯾﻦ دو ﺑﻪ ﺑﺮﻗﺮاري راﺑﻄﻪ ﺑﺎﻫﻢ ﻣﺠﺒﻮر ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ، ﮔﻮﯾﺎي ﻣﺴﺎﺋﻞ ﻣﻬﻤﯽ اﺳﺖ. ﺻﻨﻌﺖ ﺗﺸﺨﯿﺺ ﺑﺎزﻫﻢ در اﯾﻦ ﺷﻌﺮ است و به¬خوبی در آن تنیده شده است. صنعت تشخیص از پربسامدترین صنایع مورد استفادة شاعر است.

تنهایم/ و بی تو/ تنهایی معنا ندارد (اردهالی، 1392: 53). ﻧﻮع ﺗﻨﻬﺎﯾﯽ ﮐﻪ ﺷﺎﻋﺮ در اﯾﻦ ﺷﻌﺮ ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻣﯽﮐﻨﺪ، ﻣﺘﻔﺎوت اﺳﺖ. ﺷﺎﻋﺮ ﺟﻮﯾﺎي ﺗﻨﻬﺎﯾﯽ ﮐﻨﺎر ﻓﺮدي دﯾﮕﺮ اﺳﺖ. ﺗﻨﻬﺎﯾﯽ را ﺑﺎ ﺗﻔﺮﯾﺪ ﺧﻮﯾﺶ ﻧﻤﯽﺧﻮاﻫﺪ؛ ﺑﻠﮑﻪ دﻧﺒﺎل ﮐﺴﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺎ او ﺧﻠﻮﺗﺶ را ﻫﻢ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ. ﺷﺎﯾﺪ ﺑﺘﻮان ﮔﻔﺖ اﯾﻦ ﺷﻌﺮ ﯾﮑﯽ دﯾﮕﺮ از ﻣﺎﻧﯿﻔﺴﺘﻬﺎي ﺷﺎﻋﺮ اﺳﺖ.

ﺷﺐ اﺳﺖ/ روﺑﻪروﯾﯽﻫﺎ/ ﭼﺮاغ را ﺧﺎﻣﻮش ﮐﺮده¬اﻧﺪ/ ﭘﺮده را ﮐﺸﯿﺪه¬اﻧـﺪ/ اﯾﺴـﺘﺎده¬ام/ ﺑـا ﻓﻨﺠﺎن ﭼﺎي و ﺑﯽﺧﻮاﺑﯽام/ ﭼﺮاغ ﻣﻦ روﺷﻦ اﺳﺖ (ﻫﻤﺎن: 37). ﭘﺮدهﻫﺎي ﮐﺸﯿﺪه ﺷﺪه ﮐﻪ ﻧﺸﺎﻧﮕﺮ ﺑﯽارﺗﺒﺎﻃﯽ و دروﻧﮕﺮاﯾﯽ اﺳﺖ در ﺷﻌﺮ ﺑﻪ اﯾﻦﮔﻮﻧﻪ اﺳﺘﻔﺎده ﺷﺪه ﮐﻪ ﮐﺴﯽ ﺗﻨﻬﺎ ﺑﺎ ﻓﻨﺠﺎن ﭼﺎﯾﺶ ﺑﻪ آن ﺧﯿﺮه اﺳﺖ. دو ﭘﻨﺠﺮه وﺟﻮد دارد: ﭘﻨﺠﺮهاي ﺑﺎ ﭘﺮدة ﮐﺸﯿﺪه ﺷﺪه و آﻣﺎدة ﺧﻮاب و ﭘﻨﺠﺮهاي ﮐﻪ در ﻗﺎب آن ﻓﺮدي ﺑﻪ ﻧﻈﺎرة آن پنجرة خاموش ایستاده است. این فرد تنهاست و ادعا می¬کند چراغش روشن است.

ﺳﺤﺮ/ ﭼﺮﺧﯽ زد/ دﯾﺪ ﻧﯿﺴﺘﯽ/ ﺗﺮﮐﺶ ﮐﺮده ﺑﻮدي/ دﻧﺒﺎل ﻧﺎﻣﻪاي ﻧﮕﺸـﺖ/ ﺻـﺒﺤﺎﻧﻪ را/ ﺑﺎ ﯾﮏ ﻓﻨﺠﺎن ﭼﺎي/ آﻣﺎده ﮐﺮد/ ﺻﻨﺪﻟﯿﺖ را ﮐﻨﺎر دﯾﻮار ﮔﺬاﺷﺖ/ ﺑﺎ ﺧـﻮدش/ ﺣﺮﻓﻬـﺎﯾﯽ زد/ ﮐﻪ ﺗﺎﺑﻪﺣﺎل ﻧﺸﻨﯿﺪه ﺑﻮد (ﻫﻤﺎن: 38). ﺗﻨﻬﺎﯾﯽ، ﺻﻨﺪﻟﯽ ﮐﻨﺎر دﯾﻮار اﺳﺖ. وﻗﺘﯽ ﮐﺴﯽ ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ ﺑﺎ او ﺻﺒﺤﺎﻧﻪ ﺑﺨﻮري ﺑﺎ دیوار همنشین و هم¬صحبت می¬شوی و حرفهایی می¬زنی که برای خودت هم ناشناخته است.

یادم رفته است/ چه¬طور حرفمان شد/ چه کسی، چه کسی را ترک کرد... (اردهالی، 1394: 34). ﺷﺎﻋﺮ در اﯾﻦ ﺷﻌﺮ ﻓﺮاﻣﻮﺷﯽ را دﻧﺒﺎل ﻣﯽﮐﻨﺪ؛ ﻓﺮاﻣﻮﺷﯽ ﮐﻪ ﺑﻪدﻧﺒﺎل ﺗﻨﻬﺎ ﻣﺎﻧﺪن ﭘﺪﯾﺪ ﻣﯽآﯾﺪ. ﺷﺎﻋﺮ ﺑﺮﺧﻼف ﺷﺎﻋﺮان ﮐﻼﺳﯿﮏ، ﮐﻪ در ﻏﻢ ﻫﺠﺮان ﻣﯽﺳﻮزﻧﺪ و ﻫﻤﺎره ﻣﻌﺸﻮق را در ﺧﺎﻃﺮ ﻧﮕﺎه ﻣﯽدارﻧﺪ در ﭘﯽ ﻓﺮاﻣﻮﺷﯽ ﻫﺮﭼﻪ ﺑﯿﺸﺘﺮ اﺳﺖ. ﻧﮕﺎه ﻣﺪرن ﺑﻪ ﻋﺸﻖ و ﺗﻨﻬﺎﯾﯽ در ﻫﻤﯿﻦ دﺳﺖ اﺷﻌﺎر ﻣﺸﺨﺺ ﻣﯽﺷﻮد.

ﻏﺮوﺑﻬﺎ/ ﻟﺒﺎس ﺑﺎز و ﺑﻠﻨﺪ ارﻏﻮاﻧﯽ ﻣﯽﭘﻮﺷﯿﺪ/ ﺑـﻪ ﻻﻟـﮥ ﮔﻮﺷـﺶ ﻋﻄـﺮ ﻣـﯽزد/ و ﻣﻨﺘﻈـﺮ ﻫﯿﭽﮑﺲ ﻧﺒﻮد (ﻫﻤﺎن: 91). در اﯾﻦ ﺷﻌﺮ ﻧﻮﻋﯽ ﺗﺴﻠﯿﻢ و ﻋﺎدت ﺑﻪ وﺿﻊ ﻣﻮﺟﻮد دﯾﺪه ﻣﯽﺷﻮد. ﻫﻤﺎﻧﻄﻮر ﮐﻪ ﻗﺒﻼً ﺑﯿﺎن ﺷﺪ، اﻧﺴﺎن ﻣﺪرن ﺑﺎ اﻧﺴﺎن ﮐﻼﺳﯿﮏ ﻓﺮق دارد. اﻧﺴﺎن ﻣﺪرن در ﻏﻢ ﻫﺠﺮان از ﺑﯿﻦ ﻧﻤﯽرود؛ ﺑﻠﮑﻪ ﻣﻌﻤﻮﻻً ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺧﻮدش را ﺑﻪ آن راه ﺑﺰﻧﺪ و زﻧﺪﮔﯽ ﮐﻨﺪ. ﺷﺎﻋﺮ ﮐﻼﺳﯿﮏ در ﻏﻢ ﻫﺠﺮان، ﺷﺮوع ﺑﻪ ﺳﺮودن ﻣﺮﺛﯿﻪﻫﺎ و ﻏﻤﻨﺎﻣﻪﻫﺎ و اﺷﻌﺎر ﭘﺮﺳﻮز و ﮔﺪاز ﻣﯽﮐﻨﺪ؛ اﻣﺎ از ﺷﺎﻋﺮ ﻣﺪرن ﭼﻨﯿﻦ ﭼﯿﺰﻫﺎﯾﯽ دﯾﺪه ﻧﻤﯽﺷﻮد.
ﺗﻨﻬﺎ ﻧﮕﺮان او ﺑﻮدم/ وﻗﺘﯽ ﭼﻤﺪان ﻣﯽﺑﺴـﺘﻢ/ [...]/ ﺧـﻮ ﮔﺮﻓﺘـﻪاﯾـﻢ ﻣـﺎ/ ﻣـﻦ و آﺑـﺎژور کوچک/ ﺑﻪ ﺷﺒﻬﺎﯾﻤﺎن... (اردﻫﺎﻟﯽ، 1389: 87). ﭼﻤﺪان ﺑﺴﺘﻦ و ﺗﺮك ﮐﺮدن ﺑﻪ ﻣﻨﺰﻟﮥ ﺗﻨﻬﺎ ﮔﺬاﺷﺘﻦ ﺷﺨﺺ ﯾﺎ ﻣﮑﺎﻧﯽ اﺳﺖ. در اﯾﻦ ﺷﻌﺮ از ﺗﻨﻬﺎ ﮔﺬاﺷﺘﻦ ﻣﮑﺎن ﺻﺤﺒﺖ ﻣﯽﺷﻮد. ﻣﮑﺎﻧﯽ ﮐﻪ در آن راوي ﺑﻮده و ﯾﮏ آﺑﺎژور کوچک که با هم انس و الفتی داشته¬اند و به شبهای تنهاییشان عادت کرده¬اند.

چه حسی دارد ساق پای یک مرد وقتی/ دنبال زنی که او را ترک کرده می-دود/ [...]/ نمی¬دانستی/ حتی/ از کدام سو ترک شده¬ای! (همان: 85). ﺳﺎق ﭘﺎي ﻣﺮدي ﮐﻪ ﮐﺴﯽ ﺗﺮﮐﺶ ﮐﺮده، ﻣﺮﮐﺰ اﺻﻠﯽ ﺷﻌﺮ اﺳﺖ. ﺳﺎق ﭘﺎﯾﯽ ﮐﻪ وﺳﻂ ﮐﻮﭼﻪ، ﮔﻨﮓ اﯾﺴﺘﺎده و ﻧﻤﯽداﻧﺪ ﺣﺘّﯽ از ﮐﺪام ﺳﻮ ﺗﺮﮐﺶ ﮐﺮده¬اﻧﺪ. ﺳﺎق ﭘﺎﯾﯽ ﻟﺮزان ﯾﺎ ﮐﺎﻣﻼً اﺳﺘﻮار.

تلفن زﻧﮓ ﻣﯽزﻧﺪ/ ﺷﻤﺎرة اوﺳﺖ/ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺟﺎﻣﯽ زﻫﺮ/ ﺑﺮش ﻣﯽدارم/ ﺗـﺎ ﺗـﻪ ﻣـﯽﻧﻮﺷـم / ﺑﺪون ﺧﺪاﺣﺎﻓﻈﯽ/ ﻣﯽﮔﺬارد ﻣﺮا/ ﻣﯿﺎن ﺟﺎﻣﻬﺎي ﻧﯿﻢﺧﻮرده¬اش/ روي ﻣﯿﺰ ﺳﺎﻟﻦ ﭘﺬﯾﺮاﯾﯽ (همان: 34). ﺗﻨﻬﺎﯾﯽ ﺟﺎم زﻫﺮ اﺳﺖ وﻗﺘﯽ ﮐﺴﯽ را ﻃﻠﺐ ﻣﯽﮐﻨﯽ و ﻧﻤﯽ ﺗﻮاﻧﯽ او و ﺗﻮﺟﻬﺶ را ﺟﻠﺐ ﮐﻨﯽ. ﺗﻠﻔﻦ، ﺟﺎم زﻫﺮ و ﻣﯿﺰ ﺳﺎﻟﻦ ﭘﺬﯾﺮاﯾﯽ، ﺳﻪ ﺗﺼﻮﯾﺮ ﻣﻬﻢ ﺷﻌﺮ اﺳﺖ. ﺗﻠﻔﻦ و ﺻﺪاي ﮐﺴﯽ ﮐﻪ ﺷﺎﻋﺮ ﻣﻨﺘﻈﺮش اﺳﺖ ﺑﻪ ﺟﺎم زﻫﺮ ﺗﺸﺒﯿﻪ ﺷﺪه و ﺷﺎﻋﺮ ﻧﯿﺰ ﺧﻮدش ﺑﻪ ﺟﺎم ﻧﯿﻢ ﺧﻮرده. ﻧﮑﺘﮥ ﻣﻬﻤﯽ ﮐﻪ وﺟﻮد دارد، ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻦ ﺟﺎم ﻧﯿﻢﺧﻮرده ﮐﻨﺎر دﯾﮕﺮ ﺟﺎﻣﻬﺎي ﻧﯿﻢﺧﻮرده روي ﻣﯿﺰ ﺳﺎﻟﻦ ﭘﺬﯾﺮاﯾﯽ اﺳﺖ. ﮔﻮﯾﯽ ﺗﻨﻬﺎﯾﯽ ﺟﻤﻊ ﺷﺪه ﺑﺎ ﻣﺠﻤﻮﻋﻪاي از تنهایی¬ها.

از پشت پنجره/ پیداست/ مبلهایی که/ ملافة سفید/ رویشان کشیده شده/ و/ زنی که دیگر/ به این خانه بازنمی¬گردد (همان:70). ﻣﻼﻓﮥ ﺳﻔﯿﺪ، ﺷﺎﯾﺪ ﺗﺼﻮﯾﺮي اﺳﺖ ﮐﻪ آﺷﮑﺎرا در ﻓﯿﻠﻤﻬﺎ ﻫﻢ دﯾﺪه ﻣﯽﺷﻮد. وﻗﺘﯽ ﮐﺴﯽ ﺟﺎﯾﯽ را ﺑﺮاي ﻫﻤﯿﺸﻪ ﯾﺎ ﺑﺮاي ﻣﺪﺗﯽ ﻃﻮﻻﻧﯽ ﺗﺮك ﻣﯽﮐﻨﺪ، روي وﺳﺎﯾﻞ ﺟﺎﻣﺎﻧﺪه ﻣﻼﻓﻪاي ﺳﻔﯿﺪ ﻣﯽﮐﺸﺪ. اﯾﻦ ﺗﺼﻮﯾﺮ ﻫﻤﯿﺸﻪ ﮔﻮﯾﺎي ﺑﺮﻧﮕﺸﺘﻦ و ﺳﻔﺮ اﺳﺖ.
ﺑﺎ ﺧﻮاﻧﺪن دﻗﯿﻖ اﺷﻌﺎر ﺑﻪ ﺳﻪ ﺗﻘﺴﯿﻢﺑﻨﺪي ﮐﻠﯽ در اﯾﻦ ﺑﺎره ﻣﯽ ﺗﻮان دﺳﺖ ﯾﺎﻓﺖ ﮐﻪ ﻣﻨﺸﺄ ﺗﻨﻬﺎﯾﯽﻫﺎ ﮐﺠﺎﺳﺖ: 1. ﺗﻨﻬﺎﯾﯽ ﻧﺎﺷﯽ از ارﺗﺒﺎﻃﺎت ﮐﻠﯽ آدﻣﻬﺎ ﺑﺎﻫﻢ ﮐﻪ در اﯾﻦ دﺳﺘﻪ ﻋﺸﻖ ﺟﺎي ﻧﻤﯽﮔﯿﺮد؛ ﻣﺎﻧﻨﺪ اﺷﻌﺎر ﺷﺎﮔﺮد ﻓﺮاﻧﺴﻪزﺑﺎن ﭼﻬﺎرﺳﺎﻟﻪام و ﺻﻨﻢ. 2. ﺗﻨﻬﺎﯾﯽ ﻧﺎﺷﯽ از رواﺑﻂ ﺧﺼﻮﺻﯽ دوﻧﻔﺮة ﻋﺎﺷﻘﺎﻧﻪ؛ ﻣﻌﻤﻮﻻً ﺗﺮك ﮐﺮدن ﯾﺎ ﺗﺮك ﺷﺪن را درﺑﺮﻣﯽﮔﯿﺮد؛ ﻣﺎﻧﻨﺪ اﺷﻌﺎر ﺑﻬﻤﻦ، رﺷﯿﺪﺧﺎن، زن و ﻣﯿﺰ ﭼﺎي رﻧﮓ روﻏﻦ، ﭘﯿﺎده¬روي، ﺑﻬﺎر، ﺟﺰر و ﻣﺪ، ﻓﺼﻠﻬﺎ ﭘﯿﺶ، ﺗﻨﻬﺎﯾﯽ (ﺟﺎم زﻫﺮ)، ﭘﯿﺎده¬روي در ﺷﺐ و ﺷﯿﻤﯿﺎﯾﯽ. 3. ﺗﻨﻬﺎﯾﯽ ﻧﺎﺷﯽ از ﺑﯽﮐﺴﯽ و ﺗﮏﻣﺎﻧﺪن؛ ﻣﻄﻠﻖ ﺗﻨﻬﺎﯾﯽ و اﺷﺎره ﺑﻪ ﺟﻬﺎنﺑﯿﻨﯽ ﺷﺎﻋﺮ درﻣﻮرد ﺗﻨﻬﺎﯾﯽ؛ ﻣﺎﻧﻨﺪ اﺷﻌﺎر ﺗﻨﻬﺎﯾﯽ (ﺑﺮﮐﻪ)، ﭼﺮاغ، اﻋﺘﺮاف، آﯾﻨﻪ، ﺷﺒﻬﺎي ﻣﺎ، ﺣﻮادث و ﺷﻌﺮي ﺑﺎ اﻧﮕﺸﺖ روي ﻣﯿﺰ ﺧﺎك. ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ آﻧﭽﻪ ﻣﺸﺎﻫﺪه ﻣﯽﺷﻮد، ﭘﺮﺑﺴﺎﻣﺪﺗﺮﯾﻦ ﻣﻨﺸﺄ ﺗﻨﻬﺎﯾﯽ، ﻫﻤﺎن ﺗﻨﻬﺎﯾﯽ ﻧﺎﺷﯽ از ﻋﺸﻖ اﺳﺖ ﮐﻪ در آن ﯾﺎ ﻣﺠﺒﻮر ﺑﻪ ﺗﺮك ﮐﺴﯽ ﻣﯽﺷﻮﯾﻢ ﯾﺎ ﮐﺴﯽ ﻣﺎ را ﺗﺮك ﻣﯽﮐﻨﺪ. ﺑﺎ ﺧﻮاﻧﺪن اﺷﻌﺎر ﻣﺘﻮﺟﻪ ﻣﺴﺎﺋﻠﯽ ﻣﯽﺷﻮﯾﻢ ﮐﻪ درﻧﻬﺎﯾﺖ ﺑﻪ ﺗﻨﻬﺎﯾﯽ ﺧﺘﻢ ﻣﯽﺷﻮد؛ ﻓﺎﺻﻠﻪ، دوري، ﺑﯽﮐﺴﯽ، ﺗﺮك ﺷﺪن، ﺗﺮك ﮐﺮدن، رﻓﺘﻦ، ﺑﯽﻣﺤﻠﯽ، ﺳﺮﮔﺮم ﺷﺪن ﺑﻪ ﭼﯿﺰي و ﺑﯽﺗﻮﺟﻬﯽ ﺑﻪ ﭼﯿﺰ دﯾﮕﺮ، ﻋﺪم ﺗﻔﺎﻫﻢ، اﺣﺴﺎس ﭘﻮﭼﯽ و... ﻫﻤﻪ ﺑﻪ ﺗﻨﻬﺎﯾﯽ ﻣﯽرﺳﺪ و اﻧﺴﺎن ﻋﺼﺮ ﻣﺪرن را از آﻧﭽﻪ ﮐﻪ ﻫﺴﺖ، ﺗﻨﻬﺎﺗﺮ ﻣﯽﮐﻨﺪ. اﻟﺒﺘﻪ ﺑﺎﯾﺪ ﯾﺎدآور ﺷﺪ ﺑﺮﺧﻮرد اﻧﺴﺎن ﻣﺪرن در روﯾﺎروﯾﯽ با تنهاییش کاملاً با انسان کلاسیک متفاوت است.
ﭼﻨﺪ ﺗﺼﻮﯾﺮ ﮐﻠﯽ و ﻣﺮﮐﺰي ﮐﻪ در اﺷﻌﺎر ﻧﻘﺶ اﺳﺎﺳﯽ ﺑﺮاي ﺑﯿﺎن ﻣﻔﻬﻮم ﺗﻨﻬﺎﯾﯽ دارد، اﯾﻦ ﻣﻮارد اﺳﺖ: 1. ﺑﺮﮐﻪ 2. ﺟﺰﯾﺮه 3. ﮐﻤﺪ 4. ﺧﺎﻧﻪ. اﯾﻦ ﺗﺼﺎوﯾﺮ، ﻣﺮﮐﺰﯾﺘﺮﯾﻦ ﺗﺼﺎوﯾﺮي اﺳﺖ ﮐﻪ ﺟﻬﺎنﺑﯿﻨﯽ ﺷﺎﻋﺮ را ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ. ﻫﻤﮥ آﻧﻬﺎ اﺳﻢ ﻣﮑﺎﻧﻨﺪ؛ ﻣﮑﺎﻧﻬﺎﯾﯽ ﺑﺴﺘﻪ و دوّار؛ ﻣﮑﺎنﻫﺎﯾﯽ در ﻃﺒﯿﻌﺖ ﯾﺎ در ﺧﺎﻧﻪ ﮐﻪ از ﻫﻤﻪ ﻃﺮف ﻣﺤﺪود، و ﺑﺴﺘﻪ و ﮔﯿﺮ اﻓﺘﺎدن در آﻧﻬﺎ ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﺑﻪ ﻣﺜﺎﺑﮥ ﻣﺮگ ﺗﻠﻘﯽ ﺷﻮد.
2-1-4 حوزة واژگان
2. جدول حوزة واژگان اشعار
طبیعت ﺑﺮﮐﻪ، ﮔﻮزن3، ﺷﺎﺧﻪ، ﺷﺎخ3، آب2، ﺟﻨﮕﻞ، ﺑﯿﺸﻪ، ﺟﺰﯾﺮه، ﻣﻮج، ﺻﺪف، ﻣﺎه، ﺑﻬﺎر2، ﺳﯿﺐ، درﺧﺖ، ﺟﺰر و ﻣﺪ، ﻫﯿﺰم، آﻓﺘﺎب، اﻧﻌﮑﺎس، آﺳﻤﺎن3، زﻣﯿﻦ3
دریا قایق، جزیره، موج، آب2، کشتی، صدف

عضو بدن ﻣﻮ2، ﻻﻟﮥ ﮔﻮش، ﺳﺎﻗﻬﺎي ﭘﺎ، ﭘﺎ، ﺷﺎﻧﻪ2، ﺳﺮ3، دﺳﺖ، ﺷﺎخ، ﺗﻦ، ﭼﺸﻤﺎن2، ﻟﺐ، ﻣﮋه، ﮔﻮﻧﻪ، اﻧﮕﺸﺖ، ﺻﻮرت
زمان ﺑﻬﺎر2، ﻏﺮوﺑﻬﺎ، ﻏﺮوب، ﺳﺎﻟﻬﺎ، ﺷﺒﻬﺎ3، ﺷﺐ2، ﻧﯿﻤﻪﺷﺐ، ﺷﺐ ﭼﻬﺎردﻫﻢ، ﻓﺼﻠﻬﺎ، ﻗﺮن، ﺑﻬﻤﻦ، ﺳﺤﺮ، ﺟﻤﻌﻪ
مکان ﺟﺰﯾﺮه، ﮐﺎﻓﻪ، ﺟﻨﮕﻠﻬﺎ/ ﺟﻨﮕﻞ، ﺑﯿﺸﻪ2، ﺗﺎﮐﺴﯽ، ﺳﺎﻟﻦ ﭘﺬﯾﺮاﯾﯽ، ﮐﻤﺪ، ﮐﺸﺘﯽ، ﻗﺎﯾﻖ، ﮐﻮﭼﻪ، ﺳﻨﮕﺮ، زﻣﯿﻦ3، آﺳﻤﺎن3، ﭘﻠﻪﻫﺎ، ﭘﺸﺖ در، زﯾﺮ آب، ﺧﺎﻧﻪ، روﺑﻪرو، ﭘﯿﺎده¬روﻫﺎ، ﺗﻪ دﻧﯿﺎ، در ﻫﯿﭻ
وسایل خانه ﭼﺮاغ4، ﭘﺮده2، ﻓﻨﺠﺎن ﭼﺎي2، ﮐﺘﺮي، روزﻧﺎﻣﻪ، ﮐﻤﺪ، دﺳﺘﻤﺎل، ﭘﻨﺠﺮه3، ﻣﻼﻓﻪ، ﻣﺒﻞ، ﭘﯿﺮاﻫﻦ، ﺗﻠﻔﻦ، ﺟﺎم3، ﭘﻠﻪ، زﺑﺎﻟﻪ، ﻣﯿﺰ، ﻣﯿﺰ ﭼﺎي، ﻣﯿﺰ ﺳﺎﻟﻦ ﭘﺬﯾﺮاﯾﯽ، رژ، رژﮔﻮﻧﻪ، ﻟﺒﺎس، ﻋﻄﺮ، آﯾﻨﻪ2، ﭼﻤﺪان، آﺑﺎژور، روزﻧﺎﻣﻪ، ﺻﻨﺪﻟﯽ، رﻧﮓ روﻏﻦ، اﺧﺒﺎر
خوردنی جام زهر، سیب، چای، صبحانه
جنگ ﺳﻨﮕﺮ، ﻣﺠﺮوح ﺟﻨﮕﯽ، ﻣﯿﻦ، ﺷﯿﻤﯿﺎﯾﯽ، ﻣﻔﻘﻮداﻻﺛﺮ، آژﯾﺮ، ﻓﺮار، اﺳﯿﺮ
ارتباط آواز2، واژه، ﮐﻠﻤﺎت، ﻓﺎرﺳﯽ، ﻧﺎﻣﻪ، ﺣﺮف
اسم خاص ﺳﯿﻨﺪرﻻ، رﺷﯿﺪﺧﺎن، ﺑﻮرژوا، ﺳﺎرا، ﺻﻨﻢ، روﺑﻪروﯾﯽﻫا
واژﮔﺎن ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﺧﺎﻧﻪ و ﻣﺴﺎﺋﻞ ﺷﺨﺼﯽ و دروﻧﯽ ﺑﯿﺸﺘﺮ از ﻣﻮارد ﺑﯿﺮوﻧﯽ اﺳﺖ. ﻣﻮاردي ﮐﻪ ﺑﻪ اﻧﺴﺎن ﻣﺮﺑﻮط اﺳﺖ، ﻃﺒﯿﻌﺖ ﺑﻪﮐﺎر رﻓﺘﻪ در اﺷﻌﺎر، ﺣﺘّﯽ ﻣﮑﺎﻧﻬﺎﯾﯽ ﮐﻪ در اﺷﻌﺎر آورده ﺷﺪه اﺳﺖ ﮐﻪ ﺷﻠﻮغ ﻧﯿﺴﺖ و ﺑﯿﺸﺘﺮ ﺗﺪاﻋﯽﮐﻨﻨﺪة ﺗﻨﻬﺎﯾﯽ و اﻧﺰوا اﺳﺖ، ﻫﻤﻪ ﻧﺸﺎﻧﮕﺮ دروﻧﮕﺮاﯾﯽ ﺷﺎﻋﺮ اﺳﺖ. ﺷﺎﻋﺮ ﺑﺎ ﺧﻮد و ﺗﻨﻬﺎﯾﯽ ﺧﻮد در ﺟﻨﮓ اﺳﺖ؛ ﻣﯽﺧﻮاﻫﺪ از آن ﺑﮕﺮﯾﺰد وﻟﯽ ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﺪ.

* جدول‌ها به‌هم‌ریخته و من نمی‌دانم هنوز چطور باید درستشان کنم.

نظرها

سارای خوب،

هزار شادباش برای شعرت که شایستهٔ خوب‌ترین‌هاست. بازخوانی و ارزیابی ارزنده‌ای است. شکوه «تنهایی» شعر ارجمندت را خوب تصویر کرده است. این جمله را دوست دارم: « ﻓﺮد ﻫﻨﮕﺎم ﺗﻨﻬﺎﯾﯽ ﺧﻮدِ ﺧﻮدش اﺳﺖ ﺑﻪ ﻋﺮﯾﺎنﺗﺮﯾﻦ ﺷﮑﻞ ﻣﻤﮑﻦ.»
و این شعر تو چه‌اندازه خودِ خودِ توست: «تنهایم/ و بی تو/ تنهایی معنا ندارد»

باش و بنویس شاعر.


با احترام و دوستی و با سپاس از نویسندهٔ محترم متن، ماندانا
..............

ماندانا جانم،

همیشه به وقت می‌آیی و دل‌گرمی سکون جاودان آب‌ها را داری
ماندانای عزیزم

دوستی با تو دل‌نشین است
بااحترام بسیار
سارا


فرستادن نظر

(نظر شما پس از تاييد نويسنده‌، نمايش داده خواهد شد.)

نام:
ایمیل:
وب‌سایت: